منصور سيد سجادى

34

مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى )

نوشته است . كتاب ديگر از محمد جواد مشكور 81 است كه دربارهء جغرافياى تاريخى ايران است و در آن بخش‌هايى نيز از آسياى مركزى ديده مىشود . لازم به تذكر است كه اين دو كار آخرى با آن‌كه بسيار حجيم و قطورند اما از تحقيقات جديد خالى بوده و اطلاعات داده شده در آن‌ها براساس مطالب بسيار كهنه استوار است . در بازسازى جغرافياى تاريخى اين شهر پژوهش‌هاى انجام شده به وسيلهء متخصصان تاريخ مذهب ، اساطير و جغرافياى تاريخى خراسان از اهميت خاصى برخوردار است . در ميان كارهاى اين دسته از محققان ، مىتوانيم به كارهاى فريدون جنيدى 82 ، بوث ورث 83 ، التون دانيل 84 و ريچارد فراى 85 اشارت كنيم . علاوه بر آن ، براى تاريخ اجتماعى ، سياسى ، فرهنگى و فلسفى فلات ايران و آسياى مركزى ، بررسىها و تحقيقات كسانى چون سعيد نفيسى 86 ، ديويد بيوار 87 ، ريچارد فراى 88 ، رمان گريشمن 89 ، رنه گروسه 90 و پيگولوسكايا 91 از اهميت بالايى برخوردارند . طبعا فهرست متون مربوط به فرهنگ و اجتماع آسياى مركزى ، فلات ايران و خراسان تنها به كارهاى ذكر شده در بالا محدود نمىگردند . به عنوان مثال مىتوان از مجموعه مقالات چاپ‌شده دربارهء مرو در مجلهء تحقيقات تاريخى 92 يا مقالهء كوتاه نور اللّه كسايى 93 و يا مقالهء ابو القاسم رادفر دربارهء علماى مرو 94 يا بالاخره مقالهء احمد رنجبر دربارهء شهر بلخ 95 نيز اشاره كرد كه همگى اطلاعاتى دربارهء مرو و منطقه به خوانندگان خود ارائه مىكنند . گروه ديگرى از پژوهش‌هاى محققان نيز وجود دارد كه دربارهء ارتباطات بين ساكنان فلات ايران و همسايگان آن است ؛ از جمله مىتوان از تحقيقات عنايت اللّه رضا 96 و گوتشميد 97 نام برد . گروه ديگرى از تحقيقات مربوط مىشوند به خاندان‌هاى حاكم بر مناطق گوناگون خراسان به خصوص منطقهء مرغيانه . در ميان اين گروه ، مىتوان از تحقيقات آرتور كريستن سن 98 ، بيانى 99 ، كالج 100 ، دياكونوف 101 و گريشمن 102 ياد كرد . برخى از كارهاى پژوهشى در ارتباط با تاريخ مذهب و اساطير ايران پيش از اسلام است و از آنجا كه مرو در آئين زردشت از موقعيت خاصى برخوردار است ، طبعا اين گروه از پژوهش‌ها اطلاعات قابل توجهى دربارهء تاريخ اين شهر در دورهء پيش از اسلام ارائه