محمد الريشهري
13
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )
مجلد عرضه خواهد شد كه جلد دهم ، شامل نمايهها و فهارس فنى خواهد بود . تنظيم اين دانشنامه بر اساس زمان و تاريخ وفات شاعران است . در اين دو مجلد ؛ مجموعاً 241 شاعر با 1089 شعر ( جلد اوّل شامل 123 شاعر و 453 شعر ، جلد دوم شامل 118 شاعر و 636 شعر ) ارائه شده است . اين آمار تا متولّدان سال 1274 شمسى را در بر مىگيرد ؛ يعنى اشعار شاعران اين يكصد سال هنوز در اين دو مجلد نيامده است . چنان كه نويسنده گفته ، مجموعهء اين دانشنامه بالغ بر ده مجلد است و اين آمار فقط مربوط به دو جلد است . با محاسبهء اين كه جلد دهم به نمايهها و فهارس اختصاص دارد ، هفت جلد ديگر هنوز باقىمانده است . اگر ميانگين هر جلد را پانصد شعر بگيريم حدود سه هزار و پانصد شعر ديگر به زبان فارسى در موضوع مهدويت وجود دارد و با محاسبهء اين دو جلد به حدود پنج هزار شعر بالغ مىشود . اينك پس از معرفى اين آثار به تحليل پيشينه و كمّيت اشعار مىپردازيم : پيشينهء شعر فارسى در بارهء مهدى عليه السلام به قرن پنجم و شعر شاعرانى چون عنصرى بلخى ( م 431 ق ) و قطران تبريزى ( م 466 ق ) برمىگردد . « 1 » در قرنهاى ششم تا سيزدهم شعر فارسى مهدوى با كُندى در شعر شاعرانى چون : رونى ( م 508 ق ) ، انورى ( م 585 ق ) ، خاقانى ( م 597 ق ) ، سنايى ( م 545 ق ) ، نظامى ( م 614 ق ) ، عطار ( م 627 ق ) ، خواجوى كرمانى ( م 753 ق ) ، ابنيمين ( م 769 ق ) ، ابنحسام ( م 875 ق ) ، قاسم انوار ( م 837 ق ) ، فناى شيرازى ( م 925 ق ) ، اهلى شيرازى ( م 942 ق ) ، طالب آملى ( م 1036 ق ) ، فيض كاشانى ( م 1091 ق ) ، ملا رفيع قزوينى ( م 1105 ق ) ، جوياى كشميرى ( م 1118 ق ) ، و حزين لاهيجى ( م
--> ( 1 ) . گفتنى است اشعار اين قرن در حدّ نام بردن از امام مهدى عليه السلام و تشبيه حاكمان زمان به ايشان است . از اين رو اين اشعار را در پيشينه آوردهايم ، گر چه در گزارش و انتخاب اشعار از ذكر آنها صرف نظر شده است .