ب - ارزيابى مضمون احاديث نهى از قيام در بررسى محتوا و مضمون احاديث نهى از قيام ، با در نظر گرفتن فضاى صدور آنها ، چند نكته قابل توجّه است : 1 . دستهء اوّل از اين احاديث ، هرچند به ظاهر ، مطلق اند و پرچمدار همهء قيام‌هاى قبل از قيام مهدوى را طاغوت خوانده‌اند ، ليكن با ملاحظهء آنها در كنار احاديثى كه قيام زيد « 1 » يا شهداى فخ « 2 » را مورد تأييد قرار داده‌اند ، معلوم مىشود كه اطلاق آنها مقصود نيست ؛ بلكه مقصود ، « پرچمداران قيام‌هاى باطل » اند ، چنان كه در حديثى از امام باقر عليه السلام به اين معنا تصريح شده است : من رفع راية ضلالة فصاحبها طاغوت . « 3 » كسى كه پرچم گم‌راهى را برافرازد ، پرچمدار آن ، طاغوت است . همچنين با در نظر گرفتن معناى صدور اين احاديث و احاديث دستهء دوم ، مشخّص مىشود كه مقصود از آنها ، نهى از تلاش براى تشكيل حكومت عدل بر پايهء قوانين اسلامى نيست ؛ زيرا اين احاديث ، در فضايى صادر شده‌اند كه بسيارى از پيروان اهل بيت عليهم السلام تصوّر مىكردند زمينه براى تحقّق حكومت جهانى اهل بيت عليهم السلام فراهم است ؛ چرا كه حكومت بنى اميّه به دليل جناياتش ، ديگر پايگاه اجتماعى نداشت و روزهاى پايانى خود را سپرى مىكرد و حكومت بنى عبّاس هم تشكيل نشده و در آغاز راه بود ، و از سوى ديگر ، محبوبيت خاندان رسالت در جامعهء اسلامى ، در حال افزايش بود ، به گونه‌اى كه رهبران جنبش‌ها از نام آنان براى جذب هواداران بهره‌بردارى مىنمودند . در چنين فضايى ، به طور طبيعى ، پيروان اهل بيت عليهم السلام به اين تحليل مىرسيدند

--> ( 1 ) . ر . ك : ص 43 . ( 2 ) . ر . ك : ص 44 . ( 3 ) . الكافى : ج 8 ص 297 ح 456 .