محمد الريشهري

305

دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )

سعد بن عبد اللَّه قمى ( م حدود 299 ق ) نيز همانند حميرى در غيبت صغرا پرآوازه شد . شيخ طوسى ، او را از اصحاب امام يازدهم دانسته و بالغ بر سى كتاب از وى نام برده است كه از آن جمله كتاب الرحمة ، موسوعه‌اى فقهى در چندين جلد و مشتمل بر ابواب مختلف فقه ، بوده است . « 1 » كتاب المقالات و الفرق او ، تنها كتاب اوست كه تا زمان ما باقى مانده است . احمد بن خالد برقى ( م 281 ق ) از شاگردان امام جواد عليه السلام و امام هادى عليه السلام ، علاوه بر ايشان ، از 110 راوى ديگر روايت كرده است . از ميان تأليفات متعدّد او ، المحاسن - كه مجموعه‌اى از احاديث در همهء علوم است - ، مشهورتر است و همانند كتاب الرجال او ، به روزگار ما رسيده است . « 2 » حسين بن سعيد اهوازى و برادرش حسن نيز از دانشمندان و نويسندگان پركار اين دوره هستند . اين دو برادر ، زمان امام رضا عليه السلام را نيز درك « 3 » و تا زمان امام هادى عليه السلام ، نزد امامان ، شاگردى كرده‌اند و به سبب انتقال از كوفه به اهواز ، به اين شهر ، منسوب شده‌اند . از اين دو ، قريب سى عنوان كتاب در ابواب مختلف فقهى و نيز در تفسير و مناقب و موضوعات اخلاقى نام برده شده است . « 4 » از ميان آثار فراوان حسين اهوازى ، كتاب المؤمن او كه مجموعه‌اى از احاديث در توصيف مؤمنان و شيعيان است ، باقى مانده و به چاپ رسيده است . بجز نام‌بردگان ، ابراهيم بن مهزيار اهوازى ، احمد بن اسحاق رازى ، حسين بن اشكيب قمى ، سهل بن زياد آدمى ، على بن حسن بن فضّال ، على بن ريّان بن صلت ، فضل بن شادان نيشابورى ، احمد بن ادريس قمى ، داوود بن قاسم جعفرى و

--> ( 1 ) . ر . ك : رجال الطوسى : ص 399 و الفهرست ، طوسى : ص 135 ، رجال النجاشى : ج 1 ص 401 . ( 2 ) . معجم رجال الحديث : ج 2 ص 261 ، الفهرست ، طوسى : ص 62 ، رجال النجاشى : ج 1 ص 204 . ( 3 ) . الفهرست ، طوسى : ص 112 ش 230 . ( 4 ) . ر . ك : الفهرست ، طوسى : ص 112 .