2 . رويدادهاى سياسى مهم در نيمهء اوّل قرن سوم هجرى ، برخى رويدادهاى سياسى در قالب قيام عليه حكومت عبّاسى خودنمايى كرد . اين قيام‌ها كه اغلب با رهبرى برخى علويان يا شيعيان و يا افراد منتسب به تشيّع بود ، نشانگر گسترش انديشه‌هاى شيعى در جهان اسلام است كه همواره با تحرّك و پويايى همراه بوده است . همچنين اين حركت‌هاى سياسى را مىتوان حاكى از ضعف حكومت مركزى و تشتّت سياسى در جهان اسلام شمرد كه گاه به تجزيه و جدايىهاى سياسى نيز مىانجاميد . شورش‌ها عليه عبّاسيان ، سابقه‌اى ديرينه دارد و به سال‌هاى نخست حاكميت اين خاندان باز مىگردد ؛ امّا از حركت‌هاى نزديك به غيبت امام دوازدهم ، بايد به نهضت‌هاى ايرانىزمان معتصم اشاره كرد . قيام بابك خرمّى با نمودى دينى و هدفى سياسى ، خطرناك‌ترين حركتى بود كه عبّاسيان را تهديد كرد و از دورهء مأمون تا زمان معتصم ، آنان را به خود مشغول داشت . « 1 » معتصم پس از براندازى بابك ، حركتى مشابه آن را در طبرستان به سركردگى مازيار بن قارن ( امير خاندان قارنى ) سركوب كرد . « 2 » 2 - 1 . قيام زنگيان در آستانهء غيبت صغرا ، حركتى در نواحى جنوبى عراق و خوزستان رخ داد كه براى مدّتى دولت عبّاسى را به خود مشغول نمود . اين حركت توسّط شخصى به نام على بن محمّد ، رهبرى مى شد كه هوادارانش را عموماً سياه‌پوستان و بردگان اين نواحى - كه از كشور زنگبار در افريقا آورده مىشدند - ، تشكيل مىدادند . از اين رو ، به « قيام زنگيان » شهرت يافت . موفّق برادر خليفه معتمد ، چندين سال در نبرد با

--> ( 1 ) . ر . ك : دولت عبّاسيان : ص 154 . ( 2 ) . ر . ك : دولت عبّاسيان : ص 170 .