فراوان و سختگيرىهاى مأموران عبّاسى ، گروه‌هايى از شيعيان شهرهاى ديگر در ملاقات‌هايى نزد امامان مىآمدند . « 1 » نهاد وكالت در زمان امام عسكرى عليه السلام ، وظيفه‌اى سنگين‌تر و خطيرتر به عهده داشت ؛ زيرا امام عليه السلام ناچار بود كه با حفظ تقيّه و پنهان نگه داشتن وجود امام دوازدهم از عبّاسيان ، موضوع امامت و جانشينى خود را براى خواصّ شيعه بيان كند و اين مهم ، تنها با فعّاليت زيركانهء وكيلان ، تحقّق مىيافت . بنا بر اين ، وكيلان در نواحى مختلف به فعّاليت خود ادامه دادند و در دورهء غيبت صغرا ، همچنان تحت اشراف نايبان خاصّ امام دوازدهم ، وظايف خود - يعنى اطّلاع‌رسانى به شيعيان و ايجاد ارتباط ميان آنان و امام غايب - را دنبال مىكردند . با توجّه به گزارش‌هاى متعدّدى كه از اسامى و تعداد وكيلان امامان در نواحى مختلف جهان اسلام در دست است ، مىتوان نواحى شيعه‌نشين را كشف نمود . اطّلاعات موجود در كتب جغرافيايى و دانسته‌هاى تاريخى در بارهء ارتباط بين مناطق و تعامل آنان با يكديگر نيز به روشن شدن نقاط تاريك و مجهول كمك فراوانى مىكنند . بر اين اساس ، شيعيان ، بيشتر در ايالت عراق ( بين النهرين سفلى ) و در شهرهاى كوفه ، مدائن ، بغداد و بصره متمركز بوده‌اند و در نواحى جزيره ( بين النهرين عليا ) و شام بويژه در حلب و طرابلس جمعيتى از شيعيان زندگى مىكرده‌اند . بعد از ايالت عراق ، ايالت جبال در غرب و مركز ايران بيشترين شيعيان را در خود داشته است . قم ، قديمىترين شهر شيعه‌نشين در ايران به شمار مىرود و پس از آن ، كاشان و آوه و رى ، از عمده شهرهاى شيعه‌نشين بوده‌اند . علاوه بر اينها ، شيعيان در بيهق ، طوس ، نيشابور ، شيراز ، اهواز و شهرهاى آذربايجان و شمارى ديگر از شهرهاى ايران ، سكونت داشته‌اند و وكيلانى به نمايندگى از نهاد وكالت در اين مناطق ، فعّال بوده‌اند . « 2 »

--> ( 1 ) . ر . ك : الغيبة ، طوسى : ص 215 . ( 2 ) . ر . ك : اوضاع سياسى ، اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى ، حسين زاده : ص 147 و بعد از آن .