كاهش مراجعهء مردم به امام عليه السلام سبب مصون ماندن آنان از تعقيب مأموران حكومتىاى مىشد كه بيت امام عليه السلام را تحت نظر داشتند . بدين سبب ، زمانى كه خفقان سياسى شدّت مىگرفت ، به دستور امام ، تمام ملاقات‌ها لغو مىشد و گاه افراد مراجعه كننده از مراجعه به وكيلان نيز منع مىشدند . « 1 » 3 . ساختار نهاد وكالت اصطلاح نهاد وكالت - كه در اين نوشتار از آن استفاده مىشود - ، نشان‌دهندهء ساختارى تشكيلاتى و منضبط است . اگر چه به سبب ابتدايى بودن آن تشكيلات ، در توصيف آن ، از عبارت « سازمان » نمىتوان استفاده كرد ؛ زيرا تعريف سازمان در حوزهء ادارى معاصر ، به گونه‌اى است كه نهادهاى ابتدايىِ دورهء كهن را در برنمىگيرد . نهاد وكالت در آغاز ، ساختارى ساده و بسيط داشت ؛ ولى پس از سال دويست هجرى و بويژه در دورهء امام هادى عليه السلام و امام عسكرى عليه السلام ، ساختارى منضبط و تشكيلاتى يافت . امام عليه السلام در رأس هرم قرار داشت و نايب خاص ، پس از ايشان قرار مىگرفت . در ردهء بعدى ، وكلاى ارشد قرار داشتند كه منطقهء بزرگى را ( مثل منطقهء شمال ايران از رى تا خراسان ) تحت پوشش داشتند . سپس نوبت به وكلاى جزء مىرسيد كه معمولًا در نواحى دوردست و زير نظر وكلاى ارشد به فعاليت مىپرداختند . وكلاى ارشد و وكيلان جزء ، در منطقهء خود مقيم بودند . وكيلان موقوفات نيز در مناطقى كه اموال وقفى وجود داشت ، در كنار وكيلان جزء قرار مىگرفتند . افزون بر وكيلان گفته شده ، گاه نمايندگانى از سوى رهبرى نهاد به صورت سيّار به مناطق متفاوت اعزام مىشدند و اموال جمع‌آورى شده نزد وكيلان را به مركز ،

--> ( 1 ) . ر . ك : ج 4 ص 174 ح 681 .