محمد الريشهري

240

دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )

1 - 3 . دشوارىِ ارتباط مستقيم با امام بنى عبّاس كه با شعار دوستى اهل بيت عليهم السلام قدرت را به چنگ آورده بودند ، امامان اهل بيت عليهم السلام را خطرى بالقوه و گاه بالفعل براى خود احساس مىكردند كه احتمال روى آوردن مردمان بدانان و زوال خلافت عبّاسى در هر زمان وجود داشت . از اين رو ، همگام با قدرت گرفتن بنى عبّاس ، سختگيرى نسبت به امامان اهل بيت عليهم السلام شدّت گرفت . از دورهء منصور دوانيقى و پس از سال 140 ق ، فشارهاى كارگزاران حكومت بر امامان عليهم السلام و ناحيهء امامت افزايش يافت . حملهء شبانه به منزل آنان ، دستگيرى امام و يا افراد مرتبط با ايشان ، حبس و تبعيد ائمّه عليهم السلام در دورهء امام كاظم عليه السلام ، امام هادى عليه السلام و امام عسكرى عليه السلام ، تلاش جاسوسان حكومتى براى نفوذ ميان ياران امام و . . . از جمله سختگيرىهايى بود كه اعمال مىشد و امكان برقرارى ارتباط مستقيم ميان شيعيان عادى را با امام عليه السلام دشوار مىكرد . سختگيرىها در دورهء منصور ، هارون ، متوكّل و معتضد ، شدت فراوان يافت . دستگيرى محمّد بن ابى عمير در دورهء هارون ، به سبب آن بود كه نام شيعيانِ مرتبط با ناحيهء امامت را افشا كند . 1 - 4 . تنوّع نيازها مراجعه به امام عليه السلام در دوره‌هاى اوّليه به منظور پرسش و رفع نياز علمى افراد بود ؛ ولى گسترش جامعهء شيعى و بهبود اوضاع فرهنگى ، اجتماعى و اقتصادى ، پرسش‌ها و راه‌كارهاى جديدى پديد آورد كه با دورهء پيشين ، متفاوت بود . نياز به ابلاغ موضع امام عليه السلام به جامعهء شيعه در سريع‌ترين زمان ممكن و از مطمئن‌ترين مسير ، احساس مىشد . موضعگيرى سياسى ، فرهنگى و اجتماعى شيعيان ، از جملهء اين موضوعات جديد بود . گاه انقلاب يا شورش‌هايى عليه حكومت جور با ظاهرى موجّه رخ مىداد ، ولى امام عليه السلام شيعيان را از ورود به اين مجادلات ، نهىمى كرد . گاه مباحث اجتماعى يا فرهنگى پديد مىآمد كه لازم بود نظريات امام عليه السلام از طريق مطمئن به