دو . اربعين نويسى يا چهل حديث‌نگارى واژه‌هاى « الأربعين » يا « كتاب الأربعين » يا « اربعين حديثاً » ، اصطلاحاً به مجموعه‌ها و رساله‌هايى گفته مىشود كه در برگيرندهء « چهل حديث » از پيامبر اكرم يا معصومان عليهم السلام هستند و در زبان فارسى به نام « چهل حديث » خوانده مىشوند . شايد ريشهءاصلىاين نوع‌گردآورى احاديث ، حديث مشهورپيامبر صلى الله عليه و آله باشدكه‌فرموده است : مَن حفظ من امّتى أربعين حديثاً ينتفعون بها ، بعثه اللَّه تعالى يوم القيامة فقيهاً عالماً . « 1 » هر كس براى بهره‌گيرى امّت من ، چهل حديث حفظ كند ، خداوند متعال ، روز قيامت ، او را دين‌شناسى دانشمند برمىانگيزد . پيشينهء نگارش چهل حديث به قرون اوّليهء اسلام باز مىگردد ، ليكن تعيين تاريخ دقيق آغاز تدوين اربعين‌ها كار آسانى نيست . به همين دليل ، در تعيين اوّلين اربعينِ نگارش يافته ، اختلاف نظر وجود دارد . حاجى خليفه در كشف الظنون به تبعِ شرف الدين نَواوى ( م 676 ق ) مىنويسد كه عبد اللَّه بن مبارك ( م 181 ق ) ، از اوّلين كسانى است كه اقدام به نگارش اربعين نموده است ، « 2 » در حالىكه در دائرة المعارف فارسى آمده كه نگارش چهل حديث ، از اواخر قرن سوم و اوايل قرن چهارم ، آغاز شده است . « 3 » ايرانيان نيز به مفيد بودن نگارش چنين رساله‌هايى پىبردند . در نتيجه ، در نگارش چهل حديث يا ترجمهء آنها همّت گماشتند . نخستين چهل حديث منثور فارسى به نام طيب القلوب ، اثر محمّد بن على غراوى حريمى ، در سال 500 ق ، نگارش يافته و نخستين چهل حديث منظوم فارسى ، متعلّق به عبدالرحمان جامى است . « 4 »

--> ( 1 ) . عيون أخبار الرضا عليه السلام ، ج 1 ، ص 41 ؛ بحار الأنوار ، ج 2 ، ص 156 . ( 2 ) . كشف الظنون ، ج 2 ، ص 1036 . ( 3 ) . دائرة المعارف فارسى ، ج 1 ، ص 84 - 85 . ( 4 ) . دانش حديث ، ص 221 .