دو . جرح و تعديل اصطلاح جرح و تعديل ، مركّب از دو واژهء « جرح » به معناى زخم زدن و « تعديل » به معناى عادل شمردن است و در اصطلاح علوم حديث ، دانشى است كه دربارهء راويان و ارزش‌گذارى آنها به‌وسيلهء آنچه درباره‌شان از مدح و ذم گفته شده ، بحث مىكند . « 1 » دانش جرح و تعديل ، يكى از مهم‌ترين دانش‌هاى مرتبط با علم رجال است كه هر كسى به صِرف داشتن آگاهى از علوم حديث ، جرئت و توانايى ورود به قلمرو آن را ندارد ؛ چرا كه شخص جارح يا معدِّل ، بايد از هر جهت داراى اطّلاعات كافى باشد و به احوال راويان و مشايخ و طبقات راويان ، آگاهى كامل داشته باشد و از مذهب ، اغراض و مقاصد ، زمان زيستن ، زمان وفات ، محلّ زندگى ، قدرت حفظ ، قدرت تحمّلِ حديث ، چگونگى دريافت حديث و بسيارى خصوصيات ديگر راوى ، اطّلاع كافى در اختيار داشته باشد . « 2 » به همين جهت ، بسيارى از علما معتقدند اين صفات به آسانى در هر كس يافت نمىشود . لذا تعداد ارباب جرح و تعديل در ميان اهل سنّت و اماميه ، اندك است . « 3 » بعضى از اصطلاحات جرح و تعديل الف - تعديل ( توثيق و مدح ) : حجةٌ ، ثقةٌ ، ثقةٌ فى الحديث ، ثقةٌ ثقةٌ ، عينٌ ، وجهٌ ، وجهٌ من وجوه أصحابنا ، فقيهٌ . ب - جرح ( مذمّت و تضعيف ) : ضعيفٌ ، كذّابٌ ، وضّاعٌ ، فاسقٌ ، واهٍ ، غالٍ ، ملعونٌ ، متّهمٌ ، لايُعبأُ بِه ، مضطربٌ .

--> ( 1 ) . علوم الحديث و مصطلحه ، ص 109 . ( 2 ) . ر . ك : دانش حديث ، محمّد باقر نجف‌زاده ، ص 116 - 117 . ( 3 ) . همان ، ص 117 .