ممّا لا يكاد يوجد بدونه : ضمير نايب فاعلى در « يوجد » به مأمور بها و ضمير در « بدونه » به ماء موصوله به معناى « امور » برمىگردد . مقدّمة له و سابقة عليه : ضمير در « له » و « عليه » به مأمور بها برمىگردد . بانّ المركّب ليس الّا نفس الاجزاء باسرها : كلمهء « المركّب » اسم « انّ » و ضمير در « ليس » اسم و به مركّب برگشته و كلمهء « نفس » خبر « ليس » و اضافه به « الاجزاء » شده و ضمير در « باسرها » كه تاكيد « الاجزاء » بوده به اجزاء برگشته و « ليس » با اسم و خبرش روى هم خبر براى « انّ » و « انّ » با اسم و خبرش تأويل به مفرد رفته و مجرور به « باء » و جار و مجرور « بانّ الخ » متعلّق به « يشكل » بوده و بيان اشكال است . و الحلّ الخ : يعنى جواب اشكال . هى نفس الاجزاء بالاسر : ضمير « هى » به مقدّمه برگشته و كلمهء « اسر » به معناى تماما بوده و مقصود از « بالاسر » لا به شرط مىباشد . و ذو المقدّمة هو الخ : كلمهء « واو » حاليه و جملهء اسميّه بعد از آن نيز حال بوده و ضمير « هو » به ذو المقدّمه برمىگردد . فيحصل المغايرة بينهما : ضمير در « بينهما » به « ذو المقدّمه يعنى مركّب و مقدّمه يعنى اجزاء » برمىگردد . و بذلك : مشاراليه « ذلك » فرق بين مركّب يعنى ذو المقدّمه و اجزاء يعنى مقدّمه مىباشد . و كون الاجزاء الخارجيّة الخ : كلمهء « كون » اضافه به اسمش « الاجزاء » شده و كلمهء « الخارجيّة » صفت براى « الاجزاء » و خبر « كون » جملهء « هى الماهيّة الخ » و كلمهء « كون » با اسم و خبرش مبتدا و خبرش جمله « لا ينافى الخ » مىباشد . اين عبارت بيان اشكالى است كه اطلاق لا به شرط به اجزاء با اطلاق به شرط لا از طرف اهل معقول به اجزاء خارجيه منافات دارد . هى الماهيّة المأخوذة به شرط لا : ضمير « هى » مبتدا به « اجزاء خارجيّه » برگشته و كلمهء « الماهيّة » خبر و كلمهء « المأخوذة » صفت آن بوده و « به شرط لا » متعلّق به « المأخوذة »