اوّل ، يك امتثال قرار داد . « 1 » 653 - اگر امتثال به مرّه علّت تامّهء حصول غرض نهايى نباشد بلكه علّت تامّهء حصول اصل غرض باشد آيا امتثال دوباره مأمور به جايز است ؟ ( و امّا اذا . . . فى الاجزاء ) ج : مىفرمايد : امّا وقتى امتثال به مرّهء طبيعت مأمور به ، علّت تامّه براى حصول غرض نهايى نباشد مثل اينكه مولى به عبدش امر مىكند كه آب برايش بياورد تا وضوء بگيرد يا بخورد و عبد آب را مىآورد ولى ظرف آب از دست مولى مىافتد و آب مىريزد و آبى نيست كه بخورد يا با آن وضوء بگيرد و يا ظرف آب نمىافتد ولى مولى فعلا با آن وضوء نمىگيرد . در اين صورت بعيد نيست گفته شود ؛ صحيح و جايز است تبديل امتثال اوّل به امتثال دوّم با اتيان دوبارهء مأموربهى كه بهتر از مأمور به اوّلى بوده يا مطلق اتيان دوبارهء مأمور به اعمّ از بهتر و غير بهتر . همان‌طورىكه عبد قبل از اتيان اوّلى مىتوانست آب بهترى غير از اين آب يا آب ديگرى همچون اين آب بياورد . بنابراين ، در اين صورت كه اصل غرض حاصل شده ولى غرض نهايى حاصل نشده است بنده مىتواند امتثال مكرّر نموده و جايز است . « 2 »

--> ( 1 ) - همان‌طور كه گفته شد ؛ با اتيان بار اوّل مأمور به ، امر نيز ساقط شده و ديگر موضوعى براى امتثال دوباره نيست تا اين امتثال دوّم را با امتثال اوّل روى هم يك امتثال براى آن موضوع و امر قرار داد . علاوه آنكه اگر با اتيان اوّل ، غرض مولى محقّق شده و امتثال حاصل شده باشد چه فايده‌اى دارد كه اتيان دوّم را كرد و آن را ضمّ و ضميمهء امتثال اوّل قرار داد ؟ بلكه عملى لغو و بيهوده خواهد بود . چرا كه بر اين اتيان دوّم اثرى مترتّب نيست . و اگر با اتيان اوّل ، غرض مولى محقّق نشده و امتثال صورت نگرفته است كه اتيان دوباره در واقع امتثال دوّم نخواهد شد بلكه همان امتثال اوّلى است كه با اتيان بار اوّل حاصل نشده است . ( 2 ) - مثال ديگر آنكه مولى فرموده است : « صلّوا » و مكلّف نمازش را خوانده است ولى پس از خواندن نماز ظهر و عصر يا نماز ظهر ، اقامهء نماز جماعت مىشود . در اينجا اصل غرض مولى با اتيان بار اوّل -