نيز حال انقضاء مىباشد . و لو بالانطباق : يعنى « و لو كان المشتقّ حقيقة فى المورد بالانطباق » و مقصود از « بالانطباق » انطباق معناى عامّ مشتقّ بر مورد انقضاء مبدأ از ذات مىباشد . لا وجه لملاحظة حال اخرى : مقصود از « حال اخرى » حال تلبس مىباشد . بخلاف ما اذا لم يكن له العموم : ضمير در « له » به مشتقّ برگشته و كلمه « ما » مصدريه بوده و مقصود از « ما اذا لم يكن الخ » وقتى كه مشتقّ وضع براى خصوص متلبّس بوده مىباشد . فانّ استعماله حينئذ مجازا : ضمير در « استعماله » به مشتقّ برگشته و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين اذ لم يكن للمشتقّ عموم » بوده و كلمهء « مجازا » متعلّق به « استعمال » كه اسم « انّ » بوده مىباشد و خبر « انّ » جملهء شرطيّهء « و ان كان الخ » با جوابش « فلا وجه الخ » مىباشد . و ان كان ممكنا : ضمير در « كان » به چنين استعمالى يعنى استعمال مشتقّ به نحو مجاز به لحاظ حال انقضاء برمىگردد . الّا انّه لمّا كان : ضمير در « انّه » و « كان » به مرجع ضمير در « كان » قبلى برمىگردد . فلا وجه لاستعماله و جريه : ضمير در « استعماله » و « جريه » به مشتقّ برمىگردد . و هذا غير استعمال اللّفظ الخ : مشاراليه « هذا » استعمال مشتقّ در حال انقضاء به ملاحظهء حال تلبس مىباشد . فيما لا يصحّ استعماله فيه حقيقة : ضمير در « استعماله » به مشتقّ و در « فيه » به ماء موصوله كه مقصود از آن موردى است كه قرينهء بر معناى مجازى بوده برمىگردد . شرح ( پرسش و پاسخ ) 384 - اقوال در وضع مشتقّات چگونه است ؟ ( فاذا عرفت . . . بين المتقدّمين ) ج : مىفرمايد : در بين متأخرين و قدما دو قول بيشتر نبوده است الف : اينكه براى متلبّس