يتكفّل الخ » مىباشد . و يجمع الكلّ « وقوعها الخ » : كلمه « الكلّ » مفعول به و كلمهء « وقوعها » فاعل براى « يجمع » بوده و مقصود از « الكلّ » دليل اجتهادى و فقاهتى و حكم واقعى و ظاهرى بوده كه در تعريف مصنّف آمده به اينكه كلمه « قواعد » دربرگيرنده دليل اجتهادى و فقاهتى و كلمه « الحكم الشّرعي » جامع حكم واقعى و ظاهرى مىباشد . على ما ذكرناه فى التعريف : ضمير در « ذكرناه » به ماء موصوله برمىگردد . شرح ( پرسش و پاسخ ) 6 - حكم شرعى كه در تعريف علم اصول ذكر شد بر چند قسم است ؟ ( الحكم . . . ظاهرىّ ) ج : مىفرمايد : بر دو قسم : 1 - حكم شرعى واقعى 2 - حكم شرعى ظاهرى 7 - حكم واقعى چيست ؟ ( 1 - ان يكون . . . الحكم الواقعيّ ) ج : مىفرمايد : حكم شرعى واقعى : عبارت از حكمى است كه از سوى شارع مقدّس به ملاحظه ذوات اشياء و اينكه فعل و عملى از افعال و اعمال مكلّفين بوده با قطع نظر از علم و جهل مكلّف براى آنان جعل و تشريع گرديده است . يعنى به اعتبار مصلحت ملزمه ( لازم الاستيفاء ) و مفسده ملزمه ( لازم التّرك ) حكم وجوب يا حرمت براى آن فعل ، جعل شده است . همچون وجوب نماز كه شارع به خاطر مصلحت ملزمه‌اى كه در اين عمل بوده آن را واجب كرده است . چه مكلّف