هاشم حسيني تهرانى

80

علوم العربية

" وصل " در باب افتعال " اوتصل " مىشود ، پس " واو " در " تاء " ادغام ميگردد ، " اتّصل " مىشود ، مضارع و امر حاضرش " يتّصل ، اتّصل " است ، و مانند آن " وحد ، وفق ، وسع ، وجه ، وعظ " كه " اتّحد ، اتّفق ، اتّسع ، اتّجه ، اتّعظ " ميگردد . و " تبع " " اتّبع " ، يتّبع ، اتّبع ، اتّباعا " ميگردد . و ثار " " اثتار " مىشود ، پس " ثاء " در " تاء " ادغام ميگردد ، " اثّار يا اتّار " ميگويند ، مضارع و امر و مصدرش " يثّار ، اثّئر ، اثّئارا : خونخواهىكردن " است . و فاء الفعل در ماده " اخذ " در " تاء " ادغام شود ، و " اتّخذ " گفته مىشود ، و مضارع و امر و مصدرش " يتّخذ ، اتّخذ ، اتّخاذا : برگرفتن " است ، و اين ادغام اختصاص به اين ماده دارد و در ماده‌هاى ديگر مانند " امر ، اكل و غيره " كه به باب افتعال برده شود همزة به حال خود است ، و بعضى گفته‌اند ثلاثى مجردش " تخذ " است ، ولى ثابت نشده . و " يسر " در باب افتعال " ايتسر " مىشود ، و جائز است ادغام گردد ، و " اتّسر " گفته شود ، و در ماده‌هاى ديگر كه فاء الفعل " ياء " باشد جائز نيست . و " سمع ، استمع " مىشود ، و در كلام عرب " اسّمع " با ادغام شنيده شده ، لكن نادر است . ( قاعدة ) هرگاه عين الفعل در باب " افتعال " " تاء يا ثاء يا جيم يا