هاشم حسيني تهرانى
72
علوم العربية
در كرم " ثلاثى اين مثال از باب " فعل يفعل " است . ( استثناء ) گفته شد براى بيان مغالبة فعل هرچه باشد بر وزن " فعل يفعل " آورده مىشود ، ولى اگر يكى از حروف اصول آن ياء باشد ، يا فاء الفعل واو باشد پس بر وزن " فعل يفعل " آورده مىشود ، در اين چهار مثال مشاهده شود . " واعدت زيدا فهو يعدنى : با زيد وعدة گذاشتم پس او غلبة مىكند مرا در وعده " يعنى به وعدهاش بهتر وفاء مىكند . " يا سرت زيدا فيسرته : من با زيد آسان گرفتيم پس غلبه كردم او را در آسان گرفتن " يعنى من بيشتر او را مراعات كردم ، در معامله اى يا كار ديگرى . " باينت زيدا فيبيننى : جدا شدم با زيد پس او بيشتر جدا مىشود " يعنى بيشتر دورى و جدائى مىكند . " ارامى زيدا فارميه : با زيد تيراندازى ميكنم پس من بر او غلبة مينمايم و بيشتر تير ميزنم " ( قول كسائىّ ) ابو الحسن علىّ بن حمزة كسائى كه يكى از قرّاء سبعة و از علماء علوم عربيّة در زمان هارون رشيد بوده گفته : اگر عين الفعل يا لام الفعل حرف حلق باشد بيان مغالبة از باب " فعل يفعل " مىشود ، مانند : " شاعرت زيدا فاشعره : مشاعرة كردم با زيد پس غلبه خواهم كرد بر او در شعر " و ديگران گفتهاند فرقى نيست .