جواب مصنّف : « 1 » كفر و عصيان مستند به اراده‌ى تكوينيّه خداوند نيست تا عقاب بر اين دو قبيح باشد . توضيح : عقاب اخروى از لوازم و آثار و معاليل كفر و عصيان است و اين دو مستند به اختيار كافر و عاصى است . و اين مستند به مقدّمات اختيار مىباشد . و اين مستند به شقاوت كافر و عاصى است و شقاوت از ذاتيّات شقّى مىباشد ( به دليل روايات ) . و خصوصيّت ذاتى اين است كه معلّل نيست ، يعنى درباره‌ى علّت آن سؤال نمىشود كه علت شقاوت شقّى چيست ؟ تا در جواب گفته شود : اراده‌ى تكوينيّه خداوند . و در نتيجه عقاب قبيح باشد . « 2 » نتيجه‌ى نهايى : از ناحيه‌ى عقاب اشكالى وجود ندارد ، چون از لوازم و آثار اعمال ( كفر و عصيان ) است و از ناحيه‌ى اعمال نيز اشكالى وجود ندارد ، چون اعمال منتهى به ذات مىشود . « 3 » قوله : « وهم و دفع . . . » . دليل چهارم اشاعره : اراده‌ى تشريعيّه عبارت است از علم خداوند به وجود مصلحت در فعل مكلّف . با حفظ اين نكته مىگوييم : صغرى : اگر طلب و اراده ، متحد باشند لازمه‌اش اين است كه منشأ در خطابات الهيّه ، علم به مصلحت باشد ( چون منشأ طلب است و طلب اراده است و اراده علم به مصلحت است ؛ پس منشأ علم به مصلحت مىشود به مقتضاى قياس مساوات ) . كبرى : و اللازم باطل بالضرورة . نتيجه : فالملزوم مثله .

--> ( 1 ) - جواب مصنّف يكى از بيست جوابى است كه به اشكال داده شده است . ( 2 ) - قبلا مصنّف كفر كافر را به اراده‌ى تكوينيّه خداوند نسبت دادند . ( 3 ) - و فى كلامه مواقع للنظر . ر ك : محاضرات ، ج 2 ، ص 107 .