قوله : الثالث . [ امور دخيل در مأمور به ] چيزى كه در مأموربه دخالت دارد ، داراى چهار صورت مىباشد : 1 ) گاهى جزء ماهيت مأموربه است . مثل ركوع نسبت به صلوة و مثل ترك شرب نسبت به صوم . « 1 » 2 ) گاهى شرط ماهيت مأموربه است . « 2 » و شرط سه صورت دارد : الف ) شرط متقدم . مثل وضوء نسبت به صلوة . ب ) شرط متأخّر . مثل غسل مستحاضه براى صوم قبلى او . ج ) شرط مقارن . مثل استقبال الى القبلة نسبت به صلوة . 3 ) گاهى جزء فرد ماهيت است . يعنى جزء ماهيت نيست ( به طورى كه در زمرهء اجزاء ماهيت باشد بلكه در زمرهء اجزاء فرد است ) بلكه اين فرد از ماهيت كه به‌وسيله مكلف در خارج پيدا مىشود ، همراه با اين شىء دخيل است به‌عنوان اينكه اين شىء دخيل جزء براى آن فرد است . جزء الفرد دو صورت دارد : الف ) گاهى سبب مزيت است . مثل استعاذه‌قبل از بسمله . ب ) گاهى سبب منقصت است . مثل قرائت قرآن در ركوع . 4 ) گاهى شرط فرد ماهيت است . يعنى شرط ماهيت نيست بلكه اين فرد از ماهيت كه به‌وسيله مكلف در خارج پيدا مىشود ، همراه با اين شىء دخيل است به‌عنوان اينكه اين شىء دخيل ، شرط براى آن فرد است . شرط الفرد سه صورت دارد : الف ) گاهى سبب مزيت است . مثل بودن در مسجد . ب ) گاهى سبب منقصت است . مثل بودن در حمام . ج ) گاهى سبب هيچ‌كدام نيست . مثل بودن در خانه . نكته : « 3 »

--> ( 1 ) - لا اشكال فى امكان دخل شىء وجودى - تارة بنحو الشرطيّة و اخرى بنحو الشطريّة - فى ماهية المأموربه و اما الشىء العدمىّ فلا يمكن الّا ان يرجع الى دخالة شىء وجودى ، و الّا فالعدم بما هو لا تأثير فيه بوجه . مناهج ، ج 1 ، ص 174 ؛ نهاية الاصول ، ج 1 ، ص 50 . ( 2 ) - و الضابط فى الشرط هو ان يكون تقيّد الواجب به داخلا فى حقيقته و القيد خارجا عنها و الضابط فى الجزء ان يكون الشىء بنفسه متعلقا للامر و مقوما لحقيقة الواجب . محاضرات ، ج 1 ، ص 197 . ( 3 ) - اين نكته با عبارت فيكون الاخلال . . . بيان شده است .