آن عنوان باشد مطلوب نيز هست و بالعكس . نظير اينكه وجود نهار لازم مساوى براى طلوع شمس است . چنين قدر جامعى نيز باطل است به خاطر دليل سوم كه در احتمال ( الف ) گفته شد . « 1 » خلاصه اشكال : قدر جامع بين افراد و مصاديق عبادت صحيح وجود ندارد . جواب مصنف از اشكال : ما معتقديم كه قدر جامع بين افراد و مصاديق عبادت صحيح امرى است كه : اولا : بسيط است . ثانيا : ملزوم مطلوب است و اشكالى هم بر آن وارد نيست . توضيح : مأمور به دو صورت دارد : 1 ) گاهى مأمور به موجودى است كه ممتاز از محصّلش مىباشد به طورى كه با محصلش اتحاد وجودى ندارد . در اين صورت در دوران امر بين اقلّ و اكثر و به عبارت ديگر هنگام شك دربارهء محصل چنين مأمور به‌جاى احتياط است . مثال : تطهّر للصلوة . مأمور به طهارت است . اگر مراد از طهارت ، طهارت باطنى باشد با وضوء كه محصل و محقق آن است ، اتحاد وجودى ندارد . لذا اگر در جزئى از اجزاء وضوء شك شود ، جاى احتياط است . چون در اينجا شك تنها در سبب است و اين شك به شك در اصل تكليف بازگشت ندارد . « 2 » 2 ) گاهى مأمور به موجودى است كه متحد با محصلش مىباشد به طورى كه با محصلش اتحاد وجودى دارد نظير اتحاد كلى طبيعى با افرادش . در اين صورت در دوران امر بين اقلّ و اكثر و به عبارت ديگر هنگام شك دربارهء محصل چنين مأمور به جاى برائت است . مثال : در صلّ مأمور به صلوة است و معناى صلوة على الفرض ملزوم مطلوب است . اين صلوة ده جزئى ( مثلا ) كه مكلف در خارج انجام مىدهد بر فرض محصل مأموربه باشد ، اتحاد وجودى با مأموربه دارد يعنى هم صلوة ده جزئى و هم ملزوم مطلوب است . حال اگر دربارهء اين محصل شك شود كه مثلا سوره جزء آن است يا

--> ( 1 ) - حقائق الاصول ، ج 1 ، ص 58 . ( 2 ) - نهاية الافكار ، ج 3 ، ص 401 .