قوله : ثمّ انّه ربّما لا يكون . [ موضوع علم ] اجمالا موضوع علم روشن شد . موضوع علم عبارت است از كلى متحد با موضوعات مسائل ( يك كلى كه با موضوعات مسائل اتحاد در وجود خارجى دارند . يعنى هردو به يك وجود موجود مىشوند ) . موضوع دو صورت دارد . 1 ) در بعضى از علوم ، براى موضوع اسم مشخصى است . مثل علم نحو كه موضوع آن - على قول - كلمه است . 2 ) در بعضى از علوم ، براى موضوع اسم مشخصى نيست . در اين صورت گفته مىشود كه موضوع ، كلى متحد با موضوعات مسائل است . مثل علم اصول بنابر عقيدهء مصنّف . قوله : و قد انقدح بذلك . موضوع علم اصول : دربارهء موضوع علم اصول سه نظريه در كتاب مطرح شده است . 1 ) نظريهء مصنف : موضوع علم اصول ، كلى متحد با موضوعات مسائل است يعنى كلى بىنام و نشان . توضيح : موضوع علم اصول يك امر كلى است كه بر موضوعات مسائل منطبق مىباشد . مثل علم نحو كه موضوع آن يك امر كلى به نام كلمه است كه اين كلمه بر موضوعات مسائل از قبيل فاعل و مفعول و مضاف اليه قابل انطباق است . ولى فرق بين موضوع علم اصول و موضوع علم نحو اين است كه موضوع علم نحو اسم و عنوان خاصى دارد اما موضوع علم اصول اسم و عنوان خاصى ندارد . خلاصه اينكه موضوع علم اصول يك امر كلى است كه در علم اصول از عوارض ذاتيه او بحث مىشود و مصاديق اين امر كلى ، همان موضوعات مسائل است . 2 ) نظريهء ميرزاى قمى : موضوع علم اصول ، ادله اربعه با وصف حجيت و دليليت است يعنى الكتاب الحجة ، السنة الحجة ، الاجماع الحجة ، العقل الحجة . « 1 »

--> ( 1 ) - ميرزاى قمى در دو موضع از كتاب قوانين قائل به اين نظريه شده است . -