3 ) اختلاف محمولات مسائل : يعنى محمولات مسائل اين مجموعه با محمولات مسائل آن مجموعه چون غير از هم هستند ، اين اختلاف موجب تمايز علوم شده است . ( مراد از محمولات مسائل ، محمولات مسائل بعناوينها الخاصّة فى المسائل است نه جامع بين محمولات مسائل ) . مرحوم مصنّف مىفرمايند : احتمال دوم و سوم باطل است . دليل : صغرى : اگر اختلاف موضوعات مسائل و يا محمولات مسائل موجب تمايز علوم بشود ، لازمه‌اش اين است كه هر باب و بلكه هر مسأله از هر علمى ، علمى مستقل و عليحده باشد . توضيح : ملاكى كه شما براى تمايز علوم ذكر كرديد ، در موضوعات و محمولات مسائل يك علم نيز وجود دارد . مثلا موضوع مسأله اول از يك علم با موضوع مسأله دوم از همان علم فرق دارد پس اين دو مسأله بايد دو علم بشود و هكذا محمولات . براى توضيح بيشتر ، مثلا باب فاعل بايد يك علم و باب مفعول علمى ديگر باشد ( چون موضوع هر باب غير از موضوع باب ديگر است ) و در باب فاعل مسأله الفاعل امّا ظاهر او مضمر يك علم و مسألهء الفاعل ركن فى الكلام علمى ديگر باشد . كبرى : و اللّازم باطل بالضرورة . نتيجه : فالملزوم مثله . نتيجه نهايى : چنان‌كه اختلاف موضوع و محمول سبب اختلاف علوم نيست به خاطر دليلى كه ذكر شد ، اتحاد اين دو هم سبب نمىشود كه مسأله مورد اتحاد حتما در يك علم مطرح شود نه دو علم . مثلا مسألهء اجتماع امر و نهى در شىء واحد ممكن است يا خير ؟ هم از مسائل علم اصول است و هم از مسائل علم كلام با اينكه وحدت موضوع و محمول دارند . « 1 »

--> ( 1 ) - فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 24 ؛ مناهج ، ج 1 ، ص 43 ؛ نهاية الافكار ، ج 1 ، ص 12 .