فى الجملة . ب ) مراد صحت سلب مقيد باشد . ( سلب مقيد يعنى مقيد به حال الانقضاء ) . مثلا در مثال بگوئيم زيد ليس بمسافر فى حال الانقضاء . يعنى زيد مسافر به سفر فعلى نيست . اين احتمال صحيح است ولى علامت مجاز نيست چون علامت مجاز ، صحت سلب مطلق است مثل سلب اسد از رجل شجاع در الرجل الشجاع ليس باسد . خلاصه اشكال : صحت سلبى كه صحيح است ( صحت سلب مقيد ) علامت مجاز نيست و آنكه علامت مجاز است ( صحت سلب مطلق ) صحيح نيست . « 1 » جواب مصنف از اشكال : دربارهء قيد فى حال الانقضاء كه در قضيه سالبه ( زيد ليس بمسافر فى حال الانقضاء ) وجود دارد سه احتمال است : 1 ) يحتمل قيد مادهء محمول باشد ( محمول ، مسافر و ماده آن ، سفر است ) يعنى زيد ليس بمسافر بالسفر الفعلى . طبق اين احتمال ، سلب صحيح است ولى علامت مجاز بودن مشتق در فرد منقضى نيست . چون فرد منقضى متّصف به مسافر بخاطر سفر فعلى نيست و اين منافات ندارد كه فرد منقضى متّصف به مسافر بخاطر سفر سابق باشد و حال آنكه مجاز بودن مشتقّ در فرد منقضى متوقّف بر اين است كه فرد منقضى مطلقا متصف به مسافر نشود نه به خاطر سفر فعلى و نه به‌خاطر سفر سابق . و بديهى است كه لازمهء مسافر نبودن به سفر فعلى ، مسافر نبودن بمطلق السفر نيست . از اين احتمال ، تعبير به سلب المقيد مىشود . اشكال اين احتمال اين است كه دليلى بر اين احتمال نيست . 2 ) يحتمل قيد سلب باشد ( سلب يعنى كلمهء ليس ) يعنى زيد ليس فى حال الانقضاء بمسافر . طبق اين احتمال ، سلب صحيح است و علامت مجاز بودن مشتق در

--> ( 1 ) - بتقريب انّه ان اريد من صحّة السلب صحّته مطلقا فغير سديد از لا يصدق على من انقضى عنه القيام انّه ليس بقائم مطلقا لا فى الحال و لا فى الماضى بل يصدق عليه انّه قائم فى الجملة و لو فى الماضى ، و ان اريد به صحته مقيّدا فغير مفيد لانّ علامة المجاز انّما هو صحّة السلب مطلقا و فيما انقضى عنه المبدء انّما يصحّ السلب مقيّدا بالحال لا مطلقا و مثل ذلك لا يكون من علائم المجاز كما لا يخفى . نهاية الافكار ، ج 1 ، ص 136 .