كه بناء عقلاء يك حكم اجتماعى و تعبّدى مىباشد و حكم عقل فردى و ارتكازى خواهد بود به اين معنا كه بناء عقلاء مبتنى بر اجتماع و تعبد و تصويب همه عقلاء است و اما حكم عقل مبتنى بر حكم انفرادى و اينكه هر عاقلى با مراجعه به عقل و مرتكز عقلى خود و با قطع نظر از سائر عقلاء مستقيما حكم صادر مىنمايد . وجه سوم : حكم عقل مىباشد كه عقل مستقيما مىگويد كسى كه قطع به خمريّت فلان مائع پيدا كرده است اگر آن را بنوشد و بعدا معلوم شود كه مائع مزبور آب بوده است ، جرئت بر مولى نموده و به ساحت مولى جسارت كرده و اين عمل تجرّى و قبيح مىباشد . وجه چهارم : همين حكم عقل است منتهى با تقرير و بيان ديگر ( اين دليل از مرحوم سبزوارى در كتاب ذخيره نقل شده است ) و ما حصل آن از اين قرار است : فرض مىكنيم آقايان زيد و بكر نسبت به خمريت مائع دو ظرف معين يقين حاصل كرده‌اند و هر دو با يقين خود مخالفت مىكنند و هركدام به سلامتى همديگر يكى از ظرفهاى خمر را سرمىكشند تصادفا و اتفاقا يقين زيد مصادف با واقع مىشود و معلوم مىگردد كه واقعا خمر زهرمار نموده است و يقين بكر مخالف با واقع درمىآيد و معلوم مىگردد كه سركه نوشيده است در اين فرض چهار صورت قابل تصور است 1 - زيد و بكر هر دو عقاب دارند 2 - هر دو عقاب ندارند 3 - زيد كه مشروب خورده عقاب دارد و بكر مستحق عقاب نباشد . 4 - بكر مستحق عقاب باشد و زيد معاقب نباشد . صورت دوم كه هر دو عقاب نداشته باشد و صورت چهارم كه شارب الخمر عقاب نشود و شارب الخلّ عقاب داشته باشد به حكم عقل محكوم به بطلان مىباشد و امّا صورت سوم ايضا محكوم ببطلان است چه آنكه هر دو نفر به اختيار خود اقدام به شرب خمر نموده‌اند و مسئله مصادفه قطع آقاى زيد با واقع و عدم مصادفه يقين بكر با واقع ، يك امر غير اختيارى و اتفاقى مىباشد و از اختيار و قدرت هر دو بيرون است بنابراين