باب قلق قال الله عز و جل حاكيا عن كليمه : وَ عَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضى . « 1 » و من براى خشنودى تو تعجيل كرده و بر آنها متقدم هستم . خداوند متعال از حضرت موسى عليه السّلام حكايت مىكند كه از قوم خود پيشى گرفته و به وعده‌گاه آمد ، خداوند متعال از او سؤال مىكند : چرا با شتاب به وعده‌گاه آمدى ؟ موسى عليه السّلام گفت : من براى خشنودى تو تعجيل كرده و بر قوم خود سبقت گرفتم . خواجه از اين حكايت به مقام قلق استشهاد جسته و مىنويسد : القلق تجريد الشوق باسقاط الصبر . « 2 » قلق ، تجريد شوق با تخليص آن از صبر است ، زيرا شوق شديد و طوفنده با صبر و شكيبايى همخوانى ندارد و بىصبرى و كم‌طاقتى علامت قلق است . به قول حافظ : كنون چه چاره كه در بحر غم بگردابى * فتاد زورق صبرم ز بادبان فراق بسى نماند كه كشتى عمر غرقه شود * ز موج شوق تو در بحر بيكران فراق و هو على ثلاث درجات : الدرجة الاولى : قلق يضيق الخلق و يبغض الخلق و يلذّد الموت . درجهء اول قلق ، شدت شوقى است كه خلق را تنگ مىكند و عاشق تحمل فراق را ندارد و با خلق هم انس نمىگيرد ، چون انس و علاقه او به حق تعالى است . و اين صفت عاشق بىقرار است كه از جمعيت وحشت مىكند . در كلام امام حسن عسگرى عليه السّلام آمده است : من آنس بالله استوحش من الناس . « 3 » كسى كه با خدا انس بگيرد از مردم وحشت مىكند .

--> ( 1 ) . طه / 84 . ( 2 ) . در بعضى از نسخه‌ها بجاى كلمه « تجريد » تحريك آمده است . ( 3 ) . تحف العقول ، ص 318 . و بحار الانوار ، ج 67 ، ص 110 .