و الدرجة الثانية : الاستغراق فى لوائح المشاهدة و استنارة ضياء الطّريق و استجماع قوى الاستقامة . درجهء دوم عزم عبارت است از سه بخش : الف ) عبد در پرتو انوار مشاهده غرق شود . ب ) و راه طريقت او با نور مشاهده روشن شود . ج ) تمام قوا و همت‌هاى او در سير الى الله با يكديگر همراه شوند . الدرجة الثالثة : معرفة علّة العزم ، ثم العزم على التخلّص من العزم ، ثّم الخلاص من تكاليف ترك العزم ، فانّ العزائم لم تورث أربابها ميراثا اكرم من وقوفهم على علل العزائم . درجه سوم عزم نيز سه بخش دارد : الف ) شناخت نقص و عيب عزم است . زيرا وقتى سالك به رمز و راز « هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ » « 1 » پى ببرد در مىيابد كه قصد و عزم درحالىكه خداى متعال در همه حال با اوست بىمعناست و اين نقص بزرگى است كه سالك به آن پىمىبرد . ب ) وقتى به عيب عزم پىبرد خود را از چنين عزمى خلاص مىكند . ج ) خود را از بار تكاليفى كه براى ترك عزم انتخاب مىكند رها مىگرداند . بزرگترين ميراثى كه صاحبان عزم از خود به يادگار گذاشتند همان علم و آگاهى آنها بر عيوب عزم است كه از اين مرحله به سلك مقربان پيوسته و اين مقام را منشأ حركت باطنى و تابش انوار يقين مىيابند . آيهء عزم بعد از آيهء شورا است : « فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ » . يعنى مشاورت با مومنين در امورشان جايز است ، اما در جائى كه حقيقت كارى بر تو آشكار

--> - مىشوند حالتى شبيه مرگ احساس مىكنند و نفس ايشان از ترس اينكه مبادا نابود شود ميل و هواى بازگشت به همان مقام محجوب بودن را پيدا مىكند ، امّا اين درجه از عزم ، ميل و هواى گفته‌شده را مىميراند زيرا صاب اين عزم از نور كشف لذت برده و با آن مأنوس گشته است و خواهان شهودى است كه جز با فناى در حق تحقق نمىيابد ( ترجمه و شرح منازل السائرين ، دكتر شيروانى ص 147 ) . ( 1 ) . حديد / 4 .