رواق منظر چشم من ، آشيانه توست * كرم نما و فرودآ كه خانه خانهء توست نكته مهم‌تر اين‌كه ، انصار مهاجران را برادران دينى خود مىدانند و آنها را در همه حال مقدم بر خود مىدارند حتى اگر شديدا در فقر باشند . وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ . « 1 » آنها را بر خودشان مقدم مىدارند ، هر چند كه فقير و نيازمند باشند . با اين توصيف آن‌ها نهايت بلندنظرى و محبت و ايثار را به معناى اكمل آن به كار مىبرند . پيامبر گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و إله بعد از پيروزى بر يهود بنى نصير به انصار فرمودند : اگر مايل هستيد اموال و خانه‌هايتان را با مهاجران تقسيم كنيد و در اين غنائم با آنها شريك شويد و اگر مىخواهيد اموال و خانه‌هايتان از آن شما باشد . از اين غنائم چيزى به شما داده نمىشود . انصار گفتند : هم اموال و خانه‌هايمان را با آنها تقسيم مىكنيم و هم چشم داشتى به غنائم نداريم و مهاجران را بر خود مقدم مىشماريم . « 2 » اين بزرگوارى و بزرگ‌منشى باعث نزول اين آيه مباركه مىشود . خواجه بزرگوار به همين خاطر از آن استشهاد به ايثار كرد و آن را مدخل باب الايثار قرار داد و در تعريف ايثار مىفرمايد : الايثار تخصيص و اختيار ، و الأثرة تحسن طوعا ، و تصحّ كرها . و هو على ثلاث درجات . ايثار عبارت است از اختصاص و اختيار ، و ايثار اگر از روى ميل و رغبت باشد ، نيكوست و اگر از روى كراهت باشد صحيح است و آن بر سه درجه است ؛ ايثار عبارت است از اختيار و اختصاص ؛ يعنى ايثارگر چيزى را كه مخصوص اوست از روى عقل و تدبير و اختيار شخصى و با ميل و اراده مىبخشد . اگر ايثارگر از روى ميل و علاقه ايثار كند ، آن را ايثار حسن يا نيكو گويند ولى اگر از روى كراهت و بر خلاف ميل و اراده اين كار را انجام دهد گويند كراهتا ايثار كرده است . در اين صورت باز هم خداوند خواهد پذيرفت . بايد اذعان كرد كه اگر ايثار از روى ميل و

--> ( 1 ) . حشر / 9 . ( 2 ) . ترجمهء مجمع البيان فى تفسير القرآن ، ج 24 ، ص 320 .