وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا . « 1 » و كسانى كه در راه ما تلاش مىكنند آنها را به راه‌هاى خود هدايت مىكنيم . امام راحل حضرت امام خمينى در ارتباط با درجات صبر مىفرمايند : از براى صبر درجاتى است كه راجع به اهل سلوك و كمل و اولياء است و آن عبارت است از : 1 . صبر فى الله ، آن ثبات در مجاهده است و ترك مالوفات و مانوسات ، بلكه ترك خويشتن است در راه محبوب و اين راجع به اهل سلوك است . 2 . مرتبه ديگر صبر مع الله است و آن راجع به اهل حضور و مشاهدهء جمال است . 3 . درجهء سوم ، صبر عن الله است و آن از درجات عشاق و مشتاقين است از اهل شهود و عيان . در صورتى كه رجوع به عالم خود كنند و به عالم كثرت و صحو برگردند و اين از اشق مراتب صبر و از مشكل‌ترين مقامات است . « 2 » لذا مولاى متقيان امير المومنين عليه السّلام مىفرمايد : وهبنى صبرت على عذابك فكيف اصبر على فراقك . « 3 » گيرم كه بر عذاب تو صبر كردم پس چگونه بر فراقت صبر نمايم . اين فرمايش مولا اشاره به صبر ( عن اللّه ) است . و بدين‌سبب است كه عارف شيراز مىفرمايد : در نمازم خم ابروى تو با ياد آمد * حالتى رفت كه محراب به فرياد آمد از من اكنون طمع صبر و دل و هوش مدار * آن تحمل كه تو ديدى همه بر باد آمد « 4 » احاديث در اين زمينه بسيار وارد شده است . چنان‌كه امام صادق عليه السّلام فرمود : الصبر من الايمان بمنزلة الرأس من الجسد ، فاذا ذهب الرأس ذهب الجسد و كذالك اذا ذهب الصّبر ، ذهب الايمان . « 5 » صبر نسبت به ايمان به مثابه سر است نسبت به بدن . پس وقتى

--> ( 1 ) . عنكبوت / 69 . ( 2 ) . بحار الانوار ، ج 67 ، ص 196 . ( 3 ) . چهل حديث ، امام خمينى قدّس سرّه ، ص 267 . ( 4 ) . حافظ . ( 5 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 87 ، كتاب ايمان و كفر ، باب صبر ، حديث 2 .