بود وارستگى شرط ورود كوى دلداران * ستان شاهى اين دنيا ، گداى آن ديارم كن « 1 » وارستگى بدين معناست كه انسان اعمالش را به جهت ترس از دوزخ و يا طمع بهشت انجام ندهد . عده‌اى هستند كه تنها خدا از اعمالشان با خبر است ، حتى فرشتگان نيز از آن خبر ندارند « يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ » « 2 » آنها به وسيله خدا محاسبه مىشوند . همهء اين امور تنها شعبه‌اى از عبادت نفس است ، چنين شخصى بندهء خويش است نه بندهء خداى خويش . الدرجة الثانية : اجراء الخبر على ظاهره ، و هو أن تبقى أعلام توحيد العامّة الخبريّة على ظواهرها و لا يتحمل البحث عنها تعسّفا ، و لا يتكلّف لها تأويلا و لا يتجاوز ظواهرها تمثيلا ، و لا يدعى عليها ادراكا أو توهّما . درجهء دوم ، اجراى خبر بر ظاهرش و آن اين است كه آيات الهى را به همان نحوى پذيرا گردى كه تودهء مردم از آن برداشت مىكند و سالك معنى را به نادرست بر آن تحميل نكند و از سر أويل معنايى را براى آن جور نكند و ظواهر كلمات را به بهانه تمثيل منحرف نسازد و ادعاى ادراك يا تو هم بالاترى براى آن نداشته باشد . سالك بايد خبرى را كه از قرآن و سنت گرفته مىشود بر ظاهر آن حمل كند زيرا ظاهر قرآن ، حجت شرعى دارد و در ابتداى امر هيچ التزامى وجود ندارد و بايد حفظ امانت نمود و در آن دخل و تصرفى نكرد . همچنين اگر اهل تأويل هم نبوده خو درا به مشقت نيندازد . حتى با تمثيل هم از ظاهر اوامر الهى نبايد خارج شد . ادعاى خردورزى نكند بلكه به ايمان و تصديق روى آورد ، زيرا اتكا به عقلانيت در مواردى انسان را به تزلزل انداخته و به انكار و عناد مىكشاند . الدرجة الثالثة : صيانة الانبساط ان تشوبه جرأة ، و صيانة السّرور أن يداخله أمن ، و صيانة الشّهود ان يعارضه سبب . درجهء سوم مراقبت از حالت بسط است به طورىكه با سوء ادب به ساحت حق تعالى آميخته نشود و مراقبت از سرور است به نحوى كه احساس سرور سالك را در خيال امنيت فرو نبرد و مراقبت از شهود است ، به نحوى كه در معارضه با

--> ( 1 ) . از نگارنده . ( 2 ) . بقره / 284 .