كميل بن زياد نخعى - تابعى جليل القدر - از امير المؤمنين عليه السّلام - چنان كه در نهج البلاغة آمده است نقل مىكند كه آن حضرت پس از فراز بلندى ، چنين فرمودند : آرى ! زمين از حجت قائم خداوند تهى نخواهد ماند . و تهى نماندن زمين از حجت قائم خدا ، تنها با فرض ولادت يافتن امام مهدى « عج » سازگار است ؛ همان‌گونه كه ابن أبى الحديد نيز بدين نكته تفطّن يافته و در شرح اين سخن امام على عليه السّلام مىگويد : تا زمان خالى نماند از فردى كه به مشيت الهى بر بندگان خدا ، احاطه و سيطره دارد . 6 اين مطلب تقريبا تصريح به مذهب اماميّه تلقّى مىگردد ، هرچند اصحاب ما [ معتزله ] آن را بر « ابدال » حمل مىكنند . « 1 » ابن حجر عسقلانى نيز از اين حديث اشاره‌ى به مهدى اهل البيت عليهم السّلام را استنباط كرده است ؛ وى مىگويد : نماز عيسى عليه السّلام در پشت سر مردى از اين امّت در آخر الزمان و نزديك قيامت ، دلالت بر اين سخن حق دارد كه زمين از حجّت قائم خدا تهى نمىماند . « 2 » از جمله شواهد و قراينى كه دلالت اين عبارت ، بر امام مهدى « عج » را در نهج البلاغة تأييد مىكند ، قسمتى از اين سخن امام على بن ابى طالب عليه السّلام است : اى كميل بن زياد ! اين دل‌هاى آدميان چونان ظرف‌هايى است كه بهترين آن‌ها وسيعترين آنهاست ، پس آن‌چه را برايت بازگو مىكنم ، حفظ كن ؛ مردمان سه دسته‌اند : عالم ربّانى ، متعلّم سالك راه سعادت و احمق‌هاى فرومايه‌اى كه از هر كلاغ

--> ص 400 ؛ العقد الفريد / ابن عبدربه / ج 1 / ص 256 ؛ قوت القلوب / ابو طالب مكّى / ج 1 / ص 227 ؛ المحاسن و المساوئ / بيهقى / ص 40 ؛ تاريخ بغداد / ج 6 / ص 479 ( در شرح حال اسحاق نخعى ) ؛ المناقب / خوارزمى / ص 13 ؛ مفاتيح الغيب / رازى / ج 2 / ص 192 ؛ شرح نهج البلاغة / ابن أبى الحديد ( كه ذكرش كمى بعد خواهد آمد ) ؛ المختصر / ابن عبد البر / ص 12 ؛ شرح المقاصد / تفتازانى / ج 5 / ص 241 ؛ فتح البارى فى شرح صحيح البخارى / ابن حجر / ج 6 / ص 385 ؛ جناب كلينى آن را از طرق متعددى از امير المؤمنين عليه السّلام در الكافى / ج 1 / ص 136 / ح 7 و ج 1 / ص 270 / ح 3 روايت كرده و نيز صدوق ( ره ) در إكمال الدين / ج 1 / باب 25 / ص 287 / ح 4 / و ج 1 / باب 26 / صص 289 - 294 / ح 2 آن را با طرق متعددى نقل كرده است . ( 1 ) . شرح نهج البلاغة / ابن ابى الحديد / ج 18 / ص 351 . ( 2 ) . فتح البارى فى شرح البخارى / عسقلانى / ج 6 / ص 385 .