محبوب القلوب توضيح داده و آن‌را بر قاعدهء هيلاج و كدخداه مبتنى نموده است . استادنا المحدّث النّورى در آخر باب هفتم نجم ثاقب ، عبارت او را ترجمه نموده ، ما ان شاء اللّه عبارات نجم ثاقب را در آخر عبقريّهء پنجم اين بساط نقل مىنماييم . حاصل كلمات اين جماعت ، وجود اسباب سماويّه و اوضاع نجوميّه براى طول عمر است . به زعم ايشان و برحسب آن‌چه بر آن‌ها مطلّع شدند ، حال آن‌كه وجود بسيارى از آن‌ها محتمل است كه بر آن مطّلع نشدند و هرگز نتوانند در آن‌چه دانسته‌اند ، دعوى انحصار كنند ، زيرا مكتشفات هيأت و نجوم جديده ، البتّه ايشان را تكذيب و تجهيل مىنمايد . بالجمله اين وجوهى كه براى استبعاد مخالفين از طول عمر آن حضرت احتمال داده شد ، تماما مخدومش و ناتمام و پاىبند بودن به اين‌ها براى اثبات اين استبعاد ، سودايى خام است . [ كلام مدرس يزدى در الهام الحجة ] كلام لبعض المعاصرين تمام لردّ المكابرين سيّد جليل معاصر و الواصل الى رحمت اللّه ، الغافر ، مرحوم آقا مير سيّد على ، الشّهير بالمدرّس اليزدى - طاب ثراه - در كتاب الهام الحجّه « 1 » كه در اصول عقايد تأليف فرموده ؛ براى رفع استبعاد طول عمر آن بزرگوار در اين مدّت متماديّهء از ليل و نهار ، چنين تبيين و تذكار فرموده كه علماى شريعت اعتنايى به احكام طبيعت ندارند و بعد از اين‌كه امكان ذاتى براى امرى ثابت شد ، آن‌را مقدور خدا و شرايط و موانع را هم ، به دست او مىدانند . برهان بر اين ، در مقام خود ذكر شده فلذا اين مطلب جاى سخن نخواهد داشت چرا كه اگر چيزى در يك آن موجود شد ، البتّه امكان ذاتى براى وى ثابت است و بعد از ثبوت امكان بالذّات محال است از حال خود برگردد و ممتنع شود و چون حيات و

--> ( 1 ) . الهام الحجة ، ص 507 - 504 .