يكى از شرح‌كنندگان گويد : عالم - يعنى مخلوق - در عبارت : « و جعله حجّة على موادّه و عالمه . . . » عطف است بر اهل يا بر موادّ ، و شايد منظور از اين كلمه عقل‌ها باشد ، زيرا كه موادّ معرفت همان عقل است و اين دو اضافه ، يعنى موادّ و عالم به ضمير خداوند ، به تقدير لام ملكيت و اختصاص است ، يعنى خداوند امام را حجّت قرار داد بر اهل عقول و غير اهل عقول ، زيرا كه امام عليه السّلام بر همهء مخلوقات حجّت است و هرچيزى بايد كه در تسبيح و تقديس و عبادت و نحوهء خضوعش به امام مراجعه كند . احتمال ديگرى نيز هست كه منظور از موادّ عالم ، زمانيات و جسمانيات باشد و منظور از عالم ، عالم مجرّدات و روحانيات . امّا احتمال اين‌كه مراد از اهل موادّ ، اهل محبّت باشد بعيد است . چنان‌كه عطف را تفسير و بيان مطلب قبل پنداريم . مىگويم : قول صحيح آن است كه مجرّدى غير از خداوند متعال نيست ، و سخن فوق در اين باره - كه مجرّدى غير خداوند فرض شود - دليل محكمى ندارد ، بلكه دليل بر خلاف آن هست كه در جاى خود ثابت شده است و اين‌جا جاى گستردن بحث نيست . و امّا عطف را تفسير و بيان مطلب قبل دانستن بعيد نيست ، هرچند كه قاعده اين است كه با عطف ، معنى ديگرى ذكر شود . 4 - به سندى همچون صحيح از حضرت باقر يا حضرت صادق عليهما السّلام روايت است كه فرمود : بندهء خدا مؤمن نخواهد بود مگر اين‌كه خدا و رسول و همهء امامان عليهم السّلام را بشناسد و نيز امام زمانش را بشناسد و در تمام امور خود به او مراجعه كند و تسليم امر وى باشد . سپس فرمود : چگونه مىشود كه آخرين امام را بشناسد درصورتىكه اوّلين امام را نشناخته باشد . « 1 » 5 - به سند صحيح از زراره روايت است كه گفت : به حضرت امام باقر عليه السّلام گفتم : مرا از شناخت امام از شما خاندان آگاه ساز ، آيا شناخت او بر همهء مردم واجب است ؟ فرمود : خداوند - عزّ و جلّ - حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و إله را بر همهء مردم جهان به عنوان رسول و حجّت الهى بر همهء خلايق در زمين برانگيخت . پس هرآن‌كه به خداوند و حضرت محمد صلّى اللّه عليه و إله رسول خدا ايمان آورد و از او پيروى نمود و رسالتش را تصديق كرد ، بر او واجب است كه امام از ما را بازشناسد و هرآن‌كه به خدا و رسول او ايمان نياورده ، از وى تبعيّت نكرده ، او را تصديق ننموده و حقّ خدا و رسول او را نشناخته ، چگونه شناخت امام بر او واجب باشد درحالىكه هنوز ايمان به خدا و رسول او نياورده و حقّ آن‌ها را نشناخته است ؟ « 2 »

--> ( 1 ) . اصول كافى : 1 / 180 . ( 2 ) . اصول كافى : 1 / 180 .