و بعلاوه در انسان و حيوان شهوت جماع و قوه و آلات آن گذاشته تا آنكه توالد و تناسل كنند و سلسله وجود منقطع نگردد . و بعلاوه بر هر نفسى جمعى از ملائك گذاشته كه به صريح آيه : لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ « 1 » . نفوس انسان را از آفات سماوى و ارضى حفظ فرمايد ، و اين جمله كه مذكور گرديد بعد از وجود غذا و تدبير و تركيب آن بطورى كه قابل خوردن شود ، مىباشد . و دانسته شد كه قوت انسان لا علاج از مواليد ثلاثه كه حيوان و نبات و جماد است ، خواهد بود . و تولّد و وجود اين سه متولّد ، و وجود اين سه فرزند از هفت پدر - كه آسمان‌هاى هفت‌گانه - و چهار مادر - كه عناصر چهارگانهء خاك و آب و هوا و آتش باشد - مىشود كه آن هفت ، بالاى اين چهار ، حركت و گردش كند و اين سه ، متولد و موجود گردد . پس سماوات سبع و عناصر اربعه از مقدمات وجود و بقاء انسان باشد ، و تدبير در خلق هريك از اينها و اجزاء و اعضايشان بطورى باشد كه در تصوّر نيايد بلكه عشرى از اعشار هر جزء به گفتن نشايد . مثلا غالب قوت انسان و حيوان ، نبات باشد . و آفريده شده در حيوان ادوات و آلات و اعضا و جوارح ، جميع آن‌چه در انسان باعث بقاء نفس حيوانى و مقدمهء غذا خوردن باشد . بلكه در نباتات هم قوه تغذيه آفريده مانند حيوانات تا آن‌كه عروق نبات بواسطه آن جذب غذا تواند نمود كه به سبب آن نمو نمايد يا آنكه ميوه و ثمر زايد . و چنان‌كه انسان يا حيوان را رگها باشد كه راه عبور غذا باشد . نباتات را نيز [ خداوند ] عروق داد بلكه مانند آنها به غذاى خاص مختص نمود . زيرا به محض گذاشتن دانه در آب يا زير زمين خشك ، باعث نمو آن نگردد . بلكه بايد زمين نرم باشد و رطوبتى از ابر يا هوا يا دريا در آن متخلل شود ، تا آن‌كه به سبب نرمى زمين به شخم و مثل آن هوا در آن داخل گردد و حرارت آفتاب به آن برسد و به وزيدن بادها هواى لطيف در آن اثر نمايد ، و همين‌قدر هم در نمو دانه كفايت نكند بلكه اختلاف فصول خواهد كه در وقت افشاندن هوا سرد باشد و تر ، تا آنكه خشكى و صلابت دانه را بشكند .

--> ( 1 ) . سورهء رعد ، آيهء 11 .