مصطفى محقق داماد

215

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

دلالت بر بطلان دارند با نظر مشهور موافقت نموده است . محقق اردبيلى « 1 » در اين مسئله نتوانسته تصميم بگيرد و بدون هرگونه اظهار نظر قطعى متوقف شده است . ولى محقق سبزوارى « 2 » احتمال بطلان ، را قوىتر دانسته است . محقق بحرانى « 3 » نيز قول شيخ طوسى را قوىتر دانسته و بر علّامه حلّى طعن زده است كه چرا على رغم اعتراف و تصديق دلالت اخبار بر بطلان قول مشهور را ترجيح داده است ؟ شيخ انصارى « 4 » بعد از قبول دلالت ظاهر اخبار بر نفى صحت مىگويد مشهور فقيهان اماميه نفى لزوم فهميده‌اند نه نفى صحت را خود ايشان هم نفى لزوم را ترجيح مىدهد . و در تأييد نظر اصحاب مىگويد در اكثر روايات تعبير « فلا بيع له » يعنى براى مشترى معامله نخواهد بود و انتفاى بيع تنها براى مشترى به معناى آن است كه بايع خيار خواهد داشت ، ولى مشكل آن است كه در بعضى روايات تعبير « فلا بيع بينهما » آمده كه ديگر جايى براى توجيه فوق باقى نمىگذارد . شيخ انصارى در آخر مىگويد : « فكيف كان فلا اقل من الشك فيرجع الى استصحاب الآثار المترتّبة على البيع » . يعنى با توجه به جميع مراتب ، مسئله مورد ترديد قرار مىگيرد و بايد با تمسك به اصول عمليه مشكل را حل نمود . اصل عملى در مسئله ، استصحاب است و مقتضاى استصحاب بقاى آثار قبلى مترتب بر بيع است و يا به تعبير ديگر استصحاب ملكيت سابق يعنى ملكيتى كه با عقد بيع حاصل شده بود ، جارى خواهد شد كه نتيجه آن صحت بيع است .

--> ( 1 ) - محقق اردبيلى ، مجمع الفائدة و البرهان ، ج 8 ، ص 406 . ( 2 ) - محقق سبزوارى ، شيخ محمد باقر ، كفاية الاحكام ، ص 92 ، سطر 12 . ( 3 ) - بحرانى ، شيخ يوسف ، الحدائق الناضرة ، ج 19 ، ص 46 . ( 4 ) - شيخ انصارى ، مكاسب ، مبحث خيارات ، خيار تأخير ثمن ، ص 244 به بعد .