تعريف تعارض تعريف مشهور در اين باره چنين است : « التعارض هو تنافى مدلولى الدليلين على وجه التناقض او التضاد » « 1 » ؛ يعنى تعارض عبارت است از ناسازگارى مدلول دو دليل به گونه تناقض و يا تضاد . هرچند شيخ انصارى و محقق خراسانى تعريف مشهور را نپسنديده و هريك براى خود تعريفى ارائه داده‌اند ، ولى به نظر مىرسد هنوز تعريف مشهور از اسلوب و استحكام سنتى خود برخوردار است و لذا ما هم در اينجا از آن پيروى مىكنيم . « 2 » عناصر لازم عناصر لازم براى وقوع تعارض عبارت است از : 1 - وجود حد اقل دو دليل اگرچه در تعريف گفته شده مدلول دو دليل ولى ناگفته پيداست كه عدد دو به معناى حصر نيست بلكه منصرف به حد اقل است ؛ زيرا ممكن است گاهى ميان بيش از دو دليل تعارض برقرار گردد . مثلا در مورد حبوه : ميراثى مخصوص فرزند ، چند دسته روايات وارد شده كه مدلول هريك با ديگرى ناسازگار است . يك دسته دالّ بر دو چيز است « 3 » دسته ديگر دالّ بر سه چيز ، و دسته ديگر بر چهار ، و دسته‌اى هم بر هفت چيز دلالت دارد . « 4 » 2 - تنافى به گونه تناقض يا تضاد تنافى يعنى ناسازگارى ولى نه به گونه‌اى ملايم بلكه به گونه‌اى شديد ، كه ميان

--> ( 1 ) - شيخ انصارى ، فرائد الاصول ، ص 431 . ( 2 ) - شيخ انصارى ، همان منبع ، آخوند خراسانى ، كفاية الاصول ، ص 437 . ( 3 و 4 ) - شيخ حر عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 17 ، ص 440 .