داشته باشد ؛ به اين معنا كه مثلا آيا نماز واجب علاوه بر ساير اجزاى واجب خود ، سوره و يا قنوت نيز لازم دارد يا خير ؟ به عبارت ديگر آيا كلّ نماز واجب را همان اجزاى متيقّن الوجوب تشكيل مىدهند يا زيادتر از آن بوده و قنوت يا سوره نيز از اجزاى واجب مىباشند ؟ در اين حالت علم اجمالى بين يك مقدار اقلّ متيقّن و مقدار اكثر از آن قرار دارد ، لذا تحت عنوان « دوران امر بين اقلّ و اكثر » شناخته مىشود . اگرچه مجموع اين اقلّ و اكثر يك مركّب نظير « نماز » را تشكيل مىدهند . هركدام از اين دو حالتى كه براى علم اجمالى و اطراف آن بيان گرديد ، خود نيز تقسيمات و احكامى دارد كه به شرح يكايك آنها خواهيم پرداخت : 1 - دوران امر بين متباينان : هنگامى كه موارد مشكوك و اطراف علم اجمالى هيچ ارتباطى با يكديگر ندارند و متباين مىباشند ، دو حالت مىتوان فرض نمود : حالت اول : موارد مشكوك و اطراف علم اجمالى اندك و محدود باشد مانند مواردى كه اشاره شد ؛ يعنى علم اجمالى به اينكه يا نماز جمعه واجب است يا نماز ظهر ، اين شيشه به خصوص خمر است يا آن ديگرى ؛ در همه اين موارد علم اجمالى دو طرف بيشتر ندارد و موارد مشكوك منحصر در دو موضوع هستند . در چنين حالتى شك مكلّف را به عنوان « شبهه محصوره » مىشناسند . حالت دوّم : موارد مشكوك و اطراف علم اجمالى نامحدود است . نظير اينكه يقين داشته باشيم كه در كشتارگاه شهر ، در اثر بىمبالاتى ، تعدادى ذبيحهء غير شرعى وجود دارد ، در اين صورت علم اجمالى به‌وجود مىآيد كه همه مراكز فروش ، گوشت حرام عرضه مىكنند . در اين‌گونه موارد ، تعداد اطراف علم اجمالى بيشمار شده و محدود نخواهد بود ، چنين شبهه‌اى را تحت عنوان « شبهه