مصطفى محقق داماد

99

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

اصوليّين در مورد تفاوت بين عموم و اطلاق مىگويند دلالت عام بر افراد بالوضع است ولى دلالت مطلق بر افراد و مصاديقش بالوضع نيست بلكه بالعقل است . يعنى در عام با توجه به ساختمان جمله و لفظ ، شمول و سرايت به افراد و مصاديق تحت عام استنباط مىشود . مثلا در جمله همه علماء را احترام كنيد ، لفظ همه و استعمال علماء به صيغه جمع ، مفيد اين معنى است كه منظور گوينده ، امر به احترام كليّه مصاديق و افراد تحت عام يعنى همه علماء است . و اين عموم و شمول از سياق اشتقاق و تركيب كلمات جمله استنباط مىشود . درحالىكه در اطلاق اين‌طور نيست ؛ مثلا در جمله عالم را احترام كنيد ، كلمه عالم به صورت اسم جنس نكره استعمال شده و در جمله لفظى از ادات عموم مانند همه ، كليّه و تمام وجود ندارد تا با دلالت آنها مطلق تمام مصاديق و افراد متعلّقش را شامل شود ولى با ترتيبى كه ذيلا تحت مبحث مقدّمات حكمت گفته مىشود از لفظ مطلق مشخّص مخاطب ، استفاده شمول مىكنند يعنى با يك برداشت عقلى و با استخدام مقدّمات حكمت لزوم احترام به همه علماء را نتيجه مىگيرند . منظور از مقدّمات حكمت شرايطى است كه شنونده در صورت اجتماع آن شرايط از لفظ استفاده اطلاق مىنمايد . ب ) مقدمات حكمت در مورد مقدمات حكمت بين اصوليّين تفاوت نظر وجود دارد .

--> - اسلامى باشد . » اين اصل بر اطلاق يا عموم همه اصول قانون اساسى و قوانين و مقرّرات ديگر حاكم است و تشخيص اين امر برعهدهء فقهاى شوراى نگهبان است .