مصطفى محقق داماد
67
مباحثى از اصول فقه ( فارسى )
11 - اقسام واجب : واجب به اعتبارات مختلف به اقسام متعدّدى تقسيم مىگردد . در بحث دلالت امر بر وجوب به اقسامى از آن از قبيل واجب عينى و كفائى ، واجب تعيينى و تخييرى و واجب توصّلى و تعبّدى اشاره كرديم . در اين مبحث ، تقسيمات ديگرى از واجب را مورد بررسى قرار مىدهيم : الف ) واجب مشروط و واجب مطلق - هرگاه وجوب مشروط به شرطى باشد ، واجب را مشروط مىگويند . مثلا خداوند مىفرمايد : « بر كسانى كه مستطيع مىشوند ، واجب است كه حج بجا آورند . » در اينجا وجوب حج ، مشروط به حصول استطاعت است . در جاى ديگر خداوند مىفرمايد : « نماز بگذاريد . » در اينجا هيچ شرطى براى نماز ذكر نشده است . و نماز يك واجب مطلق است ، از جهت اينكه در اين كلام خداوند شرط بيرونى نيست و وجوب ، مشروط نگرديده است . ولى آيا نماز واقعا مشروط به هيچ شرطى نيست ؟ در عرف متداول مىگويند شرط نماز مثلا وضو و طهارت است ، بايد توجه داشت كه در اينجا وجوب شرط ندارد بلكه به اصطلاح اصوليّين وجود يعنى متعلق وجوب و چيزى كه به منصه عمل مىآيد ، شرط دارد .