ادلّه اجتهاديّه مصنّف مىگويد : ادلّهء تكاليف اضطراريه ( مانند : دليل تيمّم ) چه از كتاب و چه از سنّت ، اطلاق دارند و دلالت مىكنند كه تكليف اضطرارى ( مانند : نماز با تيمّم ) كاملا به جاى تكليف واقعى ( مانند : نماز با وضو ) قرار مىگيرد . در اينجا كار به اين جهت نداريم كه آيا اطلاق به خاطر اين است كه تكليف اضطرارى تمام ملاك و يا بعض آن را دارا است يا نه ؟ بلكه مورد كلام اين است كه دليل در مقام اثبات ، به مكلّف اطمينان مىدهد كه تكليف اضطرارى مجزى از تكليف واقعى است ، به‌گونه‌اى كه نيازى به اعاده يا قضاء نمىباشد . دليل تيمّم از « كتاب » : خداوند متعال در مورد تيمّم مىفرمايد : فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً * « 1 » . اين آيه اطلاق دارد ، يعنى مكلّف اگر براى وضو ، آب پيدا نكرد ، با خاك پاكيزه ، تيمّم كند و با آن نماز بخواند ، و هنگام يافتن آب ، اعاده يا قضا لازم نيست ، چون فرض اين است كه مولى در مقام بيان بوده و مقيّد نكرده كه اگر اضطرار مكلّف بر طرف شد و آب پيدا كرد ، اعاده ( در وقت ) يا قضاء ( در خارج وقت ) بر او واجب است ، معلوم مىشود كه تيمّم جاى وضو را مىگيرد و نماز با آن مجزى از نماز با وضو است ، زيرا اگر اعاده و قضاء لازم بود ، مىبايست شارع بيان كند و مثلا بگويد : « . . . فتيمّموا صعيدا طيّبا فعلا ، و إن وجدتم الماء بعدا ، فتوضّئوا » . دليل تيمّم از « سنّت » : مصنّف به دو روايت اشاره مىكند : 1 - « التراب أحد الطّهورين » ، يعنى خاك يكى از دو طهور ( آب و خاك ) است . در اينجا روايت ، خاك را عدل و كفو و همسان آب قرار داده است . 2 - « التراب أحد الطّهورين يكفيك عشر سنين » ، يعنى خاك يكى از دو طهور است و اگر مكلّف بتواند آن را نگاه دارد و نقض نكند ، براى ده سال كفايت مىكند . البته اين

--> ( 1 ) . النساء ( 4 ) ، آيهء 43 / المائدة ( 5 ) ، آيهء 6 .