موضع دوّم : مصنّف بحث در موضع دوّم را در دو مقام قرار داده است : مقام اوّل : در اين مقام بحث مىشود كه آيا اتيان مأمور به به امر اضطرارى ، مجزى از اتيان مأمور به به امر واقعى هست يا نه « 1 » ؟ مثلا اگر شخصى بر اثر فقدان آب ، نماز با تيمّم خواند ، چنانچه اضطرارش رفع شد ، آيا اعاده ( در وقت ) يا قضاء ( در خارج وقت ) نياز است يا اينكه اتيان اوّل مجزى است ؟ تحقيق كلام مصنّف مىگويد : در تحقيق مقام اوّل نياز است كه به دو بحث اشاره شود : 1 - بحث ثبوتى 2 - بحث اثباتى . بحث ثبوتى ( فاعلم أنّه . . . ) در اين بحث چند چيز را مورد بررسى قرار مىدهد : الف : اقسام تكاليف اضطرارى . ب : در چه قسمى ، اجزاء و در چه قسمى ، اجزاء نيست . ج : آيا « بدار » جايز است يا نه ؟ گرچه ايشان ابتدا به دو قسم از اقسام تكاليف اضطرارى اشاره كرده و سپس اجزاء و عدم اجزاء ، و جواز و عدم جواز بدار را در آنها مطرح مىكند ، و سپس دو قسم بعدى را به همين ترتيب بيان مىكند . امّا براى آنكه مطالب به ترتيب و به‌طور جداگانه در هريك از اقسام ، إجزاء و بدار آورده شود ، بر خلاف ترتيب مصنّف عمل مىكنيم . اقسام تكاليف اضطرارى تكاليف اضطرارى داراى چهار قسم مىباشند :

--> ( 1 ) . اين بحث ، داراى ثمرهء فقهى مىباشد .