به شكّ در محصّل است و مقتضاى اين شكّ ، « احتياط » است . پس اگر شكّ از نوع شكّ در محصّل باشد كه همان شكّ در مقام امتثال و سقوط تكليف است ، جاى اشتغال و احتياط است . 2 - شكّ در غير محصّل در اين صورت عنوان قدر جامع ( المطلوب ) متّحد با مركّبات است ، مانند اتّحاد كلّى و فرد ، يعنى همان‌طورى كه « كلّى » همان فرد در خارج است نه چيز ديگر ، جامع هم چيزى نيست مگر همان مركّب خارجى . بنابراين در چنين موردى اگر شك در جزئيّت و يا شرطيّت چيزى شود ، در واقع شك در اين است كه آيا جزء و يا شرط مشكوك هم مانند ساير اجزاء عنوان محبوب و مطلوب هستند يا نه ، پيداست كه مقتضاى اصل در چنين جايى ، « برائت » است . مثال : اگر در مورد صلاة ، عنوان « المطلوب » قدر جامع باشد ، شكّى نيست كه همان مركّب از ركوع ، سجود ، قيام ، قعود و . . . خواهد بود كه در خارج وجود دارد به گونه‌اى كه اگر عنوان جامع بسيط بخواهد در خارج ، عينيّت پيدا كند بايد اجزاى مركّب در خارج موجود شود . بنابراين اگر شكّ شد در اينكه مثلا سوره جزء نماز هست يا نه ؟ چون واقعا ، شكّ در خود جامع است ، جاى جريان « برائت » است نه اشتغال . * * * و أمّا على الأعمّ ، فتصوير الجامع فى غاية الإشكال . فما قيل فى تصويره أو يقال ، وجوه : أحدها : أن يكون عبارة عن جملة من أجزاء العبادة ، كالأركان فى الصلاة مثلا ، و كان الزائد عليها « 1 » معتبرا فى المأمور به لا فى المسمّى . و فيه ما لا يخفى ، فإنّ « 2 » التسمية بها « 3 » حقيقة لا تدور مدارها « 4 » ، ضرورة صدق الصلاة

--> ( 1 ) . أى : على جملة من أجزاء العبادة ( أو : على الأركان ) . ( 2 ) . اشكال اوّل . ( 3 ) . أى : بالصلاة . ( 4 ) . أى : الأركان .