الآخوند الخراساني ( مترجم وشارح : جميشد سميعى )
128
كفاية الأصول ( فارسى )
عبارت و يا اشاره و يا كتابتى است كه بر انشاء و ايجاد معينى دلالت مىكند و مطابقى جهت سنجش صدق و گزينش وجود ندارد . مثل : اقيموا الصلاة - مثل : و لله على الناس حجّ بيتك الحرام . . . * مركب تام خبرى چيست ؟ آن است كه : بر اخبار و حكايت از چيزى دلالت دارد ، اعم از اينكه اسميه و يا فعليه ، حمليه و يا شرطيه و غيره باشد . * در رابطهء با مركبات چند نوع وضع متصور است ؟ سه نوع وضع : 1 - وضع مفردات ، 2 - وضع هيئت تركيبيهء مفردات ، 3 - وضع هيئت تركيبيه و مواد و مفردات مجموعا . * با توجه به مطالبى كه در وضع مفردات گفته شده مراد از وضع هيئت تركيبيهء آنها چيست ؟ اينست كه : وقتى مفردات را به صورت يك جمله كنار هم قرار مىدهيم و مىگوييم : زيد عمروا و . . . معناى تازهاى پيدا مىكنند كه آن دلالت بر نسبتها و اضافهها و ربطهاست كه خود انواع و اقسامى دارد . فى المثل : در ( ضرب زيد عمرا ) دو نسبت وجود دارد : 1 - يكى صدورى كه نسبت فعل به فاعل است . 2 - يكى هم وقوعى كه نسبت آن فعل به مفعول است ، يعنى كه ضرب از كسى صادر و در محلى و بر كسى واقع شده است . و يا فى المثل : در ( زيد قائم ) بر نسبت ايجابى و ثبوتى چيزى براى شيئى دلالت دارد . و در ( زيد ليس بقائم ) بر نسبت سلبى چيزى از شيئى دلالت دارد . و هكذا در جملات شرطيه ، اعم از متصله ، منفصله و . . . . * حال آيا علاوه بر وضع مفردات و وضع هيئت تركيبيه وضع ديگرى براى مركبات مىباشد و يا نه ؟ به عبارت ديگر آيا مجموع آنها مركب از هيئت تركيبيه و مواد و مفردات نيز مىتوانند وضع داشته باشند ؟ به نظر مرحوم آخوند ، خير چنين وضعى وجود ندارد . * اولين دليل جناب آخوند بر اين مدعا چيست ؟