نص : كلمه يا كلامى است كه معناى آن معلوم بوده و احتمال معنى ديگر در آن نباشد . ظاهر : كلمه يا كلامى است كه معناى آن معلوم باشد ، و احتمال معناى ديگر هم داشته باشد ، ولى آن احتمال ضعيف باشد . مجمل : كلمه يا كلامى كه معناى آن معلوم نبوده ، بلكه مردد بين دو يا چند احتمال باشد ، و ندانيم كه گوينده كدام را اراده كرده است . درصورتىكه لفظى ظاهر در معنايى باشد ، و احتمال خلاف ما بدون دليل باشد . با اجراى اصالة الظهور به همان ظاهر پايبند خواهيم بود ؛ و اين اصل نيز بر شنونده و گوينده حجت است . انديشمندان اصولى مىگويند : برگشت ديگر اصول لفظيه به اصالة الظهور است ، و همين دليل بر اهميت اصل ظهور است . به اين بيان كه در مورد اصالة الحقيقه مىگوييم لفظ با احتمال ارادهء مجاز ظاهر در حقيقت است ، و ظاهر حجت است . همچنين در مورد اصالة العموم مىگوييم لفظ با احتمال تخصيص ظاهر در عموم است ؛ و در مورد اصالة الاطلاق نيز مىگوييم لفظ با احتمال تقييد ظاهر در اطلاق و كلام با احتمال تقدير ظاهر در عدم تقدير است . 62 . اصالة عدم الاستخدام « 1 » هرگاه از يك كلمه معنايى ، و از ضميرى كه به آن رجوع مىكند معناى ديگرى اراده گردد ، مىگويند « استخدام » كرده است . « اصالة عدم الاستخدام » اصلى است عقلايى كه در گفتگو و محاورات مردم جارى مىگردد . زيرا اصل بر اين است كه مردم در گفتگوى خود چنين عملى را مرتكب نشوند . و از ضمير ، همان معنى را اراده كنند كه از مرجع آن ضمير اراده كرده‌اند . از جمله مباحثى كه در « عام و خاص » مطرح است ، اين است كه اگر به دنبال عام ضميرى آيد كه آن ضمير به بعضى از افراد عام برگردد ، آيا چنين عملى موجب مىشود كه گفته شود : آن عام تخصيص خورده و منظور از عام همان مقدارى است كه از ضمير اراده شده يا خير ؟ مثلا در قرآن مىفرمايد : زنان مطلقه بايد به مدت سه قرء ( طهر ) عده نگهداشته باشند . . . و شوهرانشان سزاوارتر به رجوع به آنان هستند . « 2 » در اين آيه كلمهء « المطلقات » جمع داراى الف و لام است ، و جمع محلى به « الف و لام » افادهء عموم مىكند . پس حكم به عده به مدت سه طهر براى تمام زنان مطلقه است . چه زنان مطلقه‌اى كه طلاق آنان رجعى باشد ، و چه آنانى كه به طلاق بائن مطلّقه شده باشند . امّا ضمير « بعولتهنّ » شامل زنانى مىگردد كه طلاق رجعى گرفته باشند . زيرا در طلاق رجعى است كه حقّ تقدم در رجوع با شوهر است . بنابراين درصورتىكه ضمير « بعولتهن » فقط به رجعيات برگردد آيا عام تخصيص خواهد خورد يا خير ؟ اگر بگوييم عام تخصيص مىخورد در نتيجه بايد گفت آيه در مقام بين عدهء زنانى است كه مطلقه به

--> ( 1 ) . فوائد الاصول ، ج 2 ، ص 552 ؛ اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 492 . ( 2 ) . « وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ وَ لا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ ما خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحامِهِنَّ . . . وَ بُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ » ، سورهء مباركهء بقره ، آيهء 228 .