* مستحكم‌ترين و مختصرترين اين تعاريف از نظر شيخ كدام تعريف است ؟ همان تعريفى است كه خود ايشان از استصحاب فرموده و آن عبارتست از : ابقاء ما كان ، يعنى حكم به بقاى چيزى كه قبلا بوده است . * نكات قابل توجّه در اين تعريف چيست ؟ سه نكتهء اساسى و قابل توجّه در اين تعريف وجود دارد : 1 - كلمهء ابقاء است كه ابقاء يك شىء خود بر دو گونه است : گاهى ابقاء واقعى است ، يعنى چيزى در واقع و نفس الأمر باقى است چه ما بدانيم يا نه و چه بخواهيم يا نه . گاهى ابقاء ظاهرى است و تعبّدى ، بدين معنا كه در ظاهر ابقاء مىشود و لكن چه‌بسا به حسب واقع ابقائى در كار نباشد . - اين ابقاء ظاهرى نيز خود بر دو نوع است : 1 - ابقاء عملى 2 - ابقاء حكمى ابقاء عملى عبارتست از اينكه شخص مكلّف ، در مقام عمل به حالت سابقه ملتزم شود . فى المثل : تا ديروز يقين داشت به وجوب فلان علم و آن را عملا انجام مىداد ، امروز در وجوب آن شكّ نموده است ، و لكن باز هم چون گذشته به آن عمل مىكند و به شكّ خود اعتنا نمىكند به نحوى كه گويا شكى براى او حاصل نشده است . و ابقاء حكمى عبارتست از حكم به بقا ، منتهى حاكم به اين بقا : الف : عند المتقدمين عقل بوده است و لذا آنها استصحاب را از ادلهء عقليّه به حساب مىآورند و مىگفتند : حكم عقل همان ادراك عقل است ، آن‌هم ادراك ظنى بقا حالت سابقه ، اين ادراك و يا دليل عقلى مستلزم استكشاف حكم شرع است . ب : و امّا بنا بر ملازمهء مزبور عند المتأخرين شارع مقدس است آن‌هم به بركت اخبار لا تنقض است كه چنين حكمى را صادر فرموده است . * مراد از ابقاء در تعريف استصحاب كداميك از اين دو ابقاء است ؟ همين ابقاء حكمى و يا حكم به بقا است . 2 - كلمهء ( ما ) است كه مراد از اين ماء موصوفه در تعريف يكى از دو امر ذيل است و لكن على سبيل منع خلوّ : - يا مراد از آن خود حكم شرعى است مثل : وجوب ، حرمت ، و . . . كه ابقاء مىشوند . - و يا مراد از آن موضوع حكم شرعى است ، مثل عدالت فلان شخص و يا حيات فلان بكر .