الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )
62
رسائل شيخ انصارى ( فارسى )
چرا ؟ زيرا اگر شامل اين مورد بشود ، منطوق اين ادلّه با مفهومشان تعارض مىكند . چرا چنين تعارضى پيش مىآيد ؟ زيرا در ما نحن فيه ( خمر مردّد بين الاناءين ) از جهتى جهل وجود دارد و از جهتى علم از آن جهت كه جهل است بدين معناست كه هريك از دو ظرف را تكتك مورد لحاظ قرار دهيد نمىدانيد كه خمر است يا نه ؟ پس از طرفى هر دو ظرف مجهولاند از طرفى علم داريد كه يكى از آن دو خمر است حال كل شىء لك حلال حتّى تعرف انه حرام . به حسب منطوقش مىگويد : چيزى كه نمىدانى حلال است يا حرام ، بر تو حلال است و لذا اكنون كه نمىدانى اين اناء حلال است يا حرام ، حلال است و هكذا آن يكى اناء . و به حسب مفهومش ( مفهوم غايت ) مىگويد : وقتى به حرمت آن اناء علم پيدا كردى ديگر حلال نيست لذا اگر بخواهيد حديث مذكور را در موارد علم اجمالى به كار ببريد ، مفهومش با منطوقش تعارض مىكند . چرا ؟ زيرا منطوقش مىگويد : حلال است ، مفهومش مىگويد حرام است به عبارت ديگر ما نسبت به خمر مردّد بين الإناءين از يك نظر علم داريم و از يك نظر جهل . و اين حديث از آن جهت كه ما به آن جهل داريم مىگويد : حلال و از آن جهت كه علم داريم مىگويد : حرام . پس چه بايد كرد ؟ بايد از اين ادلّه ، در شك بدوى استفاده نمود و نه در موارد علم اجمالى . فى المثل يك ظرف داريم نمىدانيم خلّ است يا خمر ؟ و يا اينكه نمىدانيم شرب تتن حلال است يا حرام ؟ جناب شيخ دستهء دوّم از ادلّهء كداماند و چه كاربردى دارند ؟ احاديثى هستند كه قيد ( بعينه ) دارند مثل كل شىء لك حلال حتى تعلم انه حرام بعينه ، فتدعه . . . مقتضاى اين ادلّه چيست ؟ حليّت هر دو ظرف است اجازهء ارتكاب هر دو ظرف است . چرا ؟ زيرا حرمت شىء را عينا نمىدانى . اين اقتضاء چه ربطى با خمر مردّد بين الإناءين دارد ؟ در اينجا نيز شما نه عينا حرمت اين اناء را مىدانى و نه عينا حرمت آن اناء را . پس هر دو ظرف حلال است . به عبارت ديگر مقتضاى اين ادلّه اين است كه حرمت ، علم تفصيلى مىخواهد يعنى بايد تفصيلا