الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )
176
رسائل شيخ انصارى ( فارسى )
تشريح المسائل * مراد از عبارت ( و لكنّ الانصاف عدم جواز الاستدلال بها . . . ) چيست ؟ اين است كه شيخ مىفرمايد : علىرغم اينكه ما در استدلال به آيهء شريفه سعى وافى نموده و با بيانات مختلفه ، وجوب حذر را اثبات نموديم ، همچنين ايراد و اشكال وارده بر آيه را نيز پاسخ گفتيم ، لكن حق و انصاف اين است كه آيهء شريفه ( نفر ) دليل بر حجيّت خبر واحد نمىشود ، زيرا كه دلالت آيه بر مدّعى از سه جهت مبتلاى به اشكال است . * مراد از عبارت ( انّه لا يستفاد من الكلام الّا مطلوبيّة . . . ) چيست ؟ بيان اشكال اول است بر استدلال به آيهء نفر در اثبات حجيّت خبر واحد ، مبنى بر اينكه : دلالت بر آيهء شريفه بر مطلوبيت حذر عند انذار المنذرين مسلّم و مجمع عليه و بلا ترديد است اما از اين جهت كه آيا يجب الحذر عند الانذار مطلقا ( يعنى : و لو انذار غير علمى باشد ) و يا يجب الحذر عند الانذار العلماء ساكت بوده و به هيچيك از اين دو جهت تصريح نشده است ، پس در آيهء شريفه هر دو احتمال وجود دارد يعنى : 1 - احتمال دارد كه آيه از اين جهت اطلاق داشته و شامل انذار غير علمى هم بشود ، كه در نتيجه دليل بر حجيّت قول منذر واحد هم خواهد بود . 2 - و احتمال دارد آيه از اين جهت مقيّد بوده و مختص به انذار علما باشد ، كه در نتيجه دليل بر حجيّت خبر واحد نخواهد بود . به عبارت ديگر : احتمال دارد كه دليل بر حجيّت خبر واحد باشد و احتمال دارد كه دليل بر حجيّت خبر واحد نباشد و لذا إذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال ، پس شماى مستدل نمىتوانيد به ظهور اطلاقى آيه تمسّك كنيد . * حاصل مطلب در بيان شيخ چيست ؟ اين است كه : 1 - وقتى پاى احتمال پيش مىآيد كلام مجمل مىشود . 2 - قانون مجملات هم به حكم عقل اين است كه بايد به قدر متيقّن اخذ نمود . 3 - قدر متيقّن از انذارى كه به دنبال آن وجوب حذر پيش مىآيد ، انذار علمى و يقينآور است و لذا ما زاد برآن مشكوك بوده و اصل عدم وجوب حذر در آن جارى مىشود . * پس مراد از عبارت ( و لذا استشهد الامام ، فيما سمعت من الاخبار المتقدّمة . . . ) چيست ؟