تشريح المسائل * حاصل اشكال دوم از جانب محقق كاظمى به خودش چيست ؟ اين است كه : مناط در حجيت اجماع از نظر علماى شيعه كاشفيت يا اشتمال اجماع بر مقالهء معصوم است ، پس ملاك ، مقاله و يا قول معصوم است و آنچه ارزش دارد همين قول است . به عبارت ديگر : 1 - اگرچه ناقل اجماع به اعتبار اخبارش از اتفاق علما از امر محسوس و مسموع خبر مىدهد لكن اين مقدار كافى نمىباشد ، و ما وقع لم يقصد . پس : اجماع منقول اگرچه از ناحيه سبب ( يعنى : اتفاق العلماء ) خبرى حسى است اما اين فايده‌اى ندارد و بايد از ناحيهء مسبّب ( يعنى : قول معصوم ) حسى مىبود . 2 - روشن است كه ناقل اجماع در اخبارش از آن بر حدس و اجتهاد تكيه مىكند و لذا اخبار از مقاله معصوم اخبار از امر حدسى است و در زمرهء اخبار معتبره واقع نمىشود و ارزش ندارد ، فما قصد لم يقع . * اولين پاسخ مرحوم كاظمى از اشكال مذكور چيست ؟ بر پايهء مقدمه‌اى به شرح ذيل است كه مىگويد : اگرچه مناط در حجيت اجماع كاشفيت از قول معصوم است ، لكن اين مسئله غير قابل انكار است كه : اخبار از ملزوم در قوهء اخبار از لازم و اخبار از لازم در قوهء اخبار از ملزوم است . يعنى : هريك مورد اخبار و نقل واقع شوند ، ديگرى نياز به نقل ندارد چرا كه قابل انفكاك از آن نيست . حال : بلا ترديد اتفاق كل علما و گزارهء آنها ملازم با مقالهء معصوم است و لذا وقتى ناقل اجماع از اتفاق كل علما خبر داد مثل اين است كه : از مقالهء معصوم خبر داده است و لذا نيازى به خبر مجدّد و على حدّه ندارد و لذا : چون اخبار از اتفاق علما اخبار از امر حسى است و ثبوت مقالهء معصوم از آن غير قابل انفكاك است و از طرفى ناقل اجماع ، عادل و ثقه است . و لذا وقتى اتفاق كل به واسطه خبر عادل ثابت شد لازمه آنكه مقالهء معصوم است ثابت مىشود . در نتيجه : ثبوت مقالهء معصوم به واسطهء اخبار از اجماع ، از مصاديق اخبار از امر محسوس به حساب مىآيد . * عبارت اخراى پاسخ اول چيست ؟ اثبات حجيت اجماع از ناحيهء نقل سبب است : بله : مدار حجيت اجماع ، مقالهء معصوم است لكن ما نه كارى به مقالهء معصوم كه لازم باشد داريم و