تشريح المسائل * حاصل مطلب در عبارت ( اذا عرفت انّ مستند . . . ) چيست ؟ اين است كه : در بحث‌هاى قبلى با راههاى انكشاف رأى امام ( ع ) از طريق اجماع آشنا شديم و دانستيم كه مستند و مدرك علم ناقل اجماع نسبت به قول امام يكى از طرق ذيل است : 1 - طريق حس 2 - طريق لطف 3 - طريق حدس . * حاصل مطلب در عبارت ( و ظهر لك ان الاول . . . ) چيست ؟ تبيين دوبارهء هريك از راه‌هاى سه‌گانه مذكور است . 1 - طريقهء حس : داراى ارزش است ، ولى مخصوص به زمان حضور امام است و در زمان غيبت ، احدى از مدعيان اجماع چنين ادعايى نكرده‌اند . 2 - طريقهء لطف : فاقد ارزش است ، چون اصل مبنا در اينجا باطل است و اظهار حق از باب لطف بر امام واجب نيست . به خاطر اينكه از راه‌هاى متعارف وظيفه‌اش را انجام داده است . 3 - طريقه حدس نيز داراى شعبات ذيل و فاقد ارزش است . الف : حدس قطعى عادى كه متكى بر مبادى حسيه ضروريه است . ب : حدس قطعى اتفاقى كه متكى بر مبادى حسيه غير ضروريه است . ج : حدس قطعى اتفاقى كه متكى بر مبادى حدسيه است . * چرا به نظر شيخ حدس قطعى عادى داراى ارزش است ؟ زيرا چنين مبنا و مبدئى براى هركس حاصل شود ، قطع به قول معصوم پيدا مىكند . لكن ؛ راه مذكور : اولا : صرف فرض است و واقعيت خارجى ندارد . ثانيا : به فرض امكان در عالم خارج ، از كجا كه مدعى اجماع براساس طريقه حدس ، به اتفاق الكل و شعبه اول متكى باشد تا گفته شود حجت است بلكه محتمل است ادعايش مبتنى بر هريك از شعبات مذكور باشد . فاذا جاء الاحتمال ، بطل الاستدلال . * چرا حدس قطعى اتفاقى مبتنى بر مبادى حسيه غير ضروريه ارزش ندارد ؟ چون مبتنى بر علل و عوامل خارجيه است و كليت ندارد يعنى : براى همه حجيت نيست . به عبارت ديگر : ممكن است اين علل و عوامل براى فرد و يا افرادى فراهم شود مثل : اعتماد و اعتقاد به فتواى علماى فلان طائفه و از اين اعتقاد و اتفاق قطع به رأى امام ( ع ) پيدا نمايند ، لكن چه‌بسا