ترجمه : گفتار شهيد اول در ذكرى شهيد اول در كتاب « ذكرى » مىفرمايد : ظاهر كلام علما ممنوعيّت از عمل به قول ميّت است ، درحالىكه استدلال كرده‌اند به اينكه قولى براى ميت وجود ندارد ، و لذا ممكن است كه اجماع بر خلاف شخص ميت منعقد شود . استدلال محقق ثانى بر عدم قول براى ميت محقق ثانى در حاشيهء شرايع ، در اثبات عدم قول براى ميت استدلال نموده بر اينكه : اجماع داريم بر اينكه مخالفت يك فقيه با بقيهء علماى معاصرش از انعقاد اجماع ممانعت مىكند درحالىكه روى قولش حساب مىكنند و مخالفتش را مورد توجه قرار مىدهند . پس : اگر وى از دنيا برود و فتواى معاصرينش تنها در مخالفت با رأى او منعقد شود ، اجماع منعقد مىگردد و قول وى ( فقيه ميت ) بىارزش شده و به آن توجه نمىشود ، تمام شد كلام محقق ثانى . نقل كلام از محقق داماد در اين مقام از برخى حكايت شده ، كه اين بعض از محقق داماد حكايت كرده كه ايشان در تفسير نعمت باطنى فرموده : يكى از فوائد امام ( عج ) اين است كه : ايشان مدرك براى حجيت اجماع اهل حل و عقد مىباشد بر حكمى از احكام ، اجماعى بسيط در احكام اجماعى و اتفاقيشان ، و اجماعى مركب در احكام اختلافى شان ، چرا كه امام ( ع ) خود منفرد بقولى نمىباشد ، بلكه يكى از رحمت‌هاى واجبهء الهى كه حكمتش اقتضاى آن را دارد اين است كه : در ميان مجتهدينى كه در يك مسألهء اختلافى ، اختلاف نظر دارند كسى باشد كه رأيش با رأى امام عصر و صاحب الامر خودش موافق بوده و قولش با قول حضرتش مطابق باشد ، اگرچه ما بعينه ايشان را نشناخته و بخصوصه به او معرفت پيدا نكنيم . تمام شد كلام محقق داماد . استشهاد شهيد اول به توجيهات بعيده در اثبات قاعدهء لطف گويا شهيد اول به خاطر رعايت قاعدهء لطف ، در كتاب « ذكرى » پيرامون اجماعاتى كه جمعى در مسائل اختلافى با وجود رأى مخالف ادعاى آن اجماعات را نموده‌اند ، توجيه نموده است به اينكه ، مراد اين مدّعيان معنا غير اصطلاحى اجماع است ، از وجوهى كه صاحب « معالم » در كتاب « معالم » آورده است . و اگر اجماع با وجود مخالف جمع مىشد ، خصوصا در صورتى كه مخالف معلوم النسب باشد ، ديگر وجهى براى توجيه كردن اجماعات مذكوره در معالم وجود ندارد ، كه بيشتر آنها توجيهات بعيده‌اى هستند .