حاصل مطلب اينكه : اين سخن و رأى مشهور از اجماع با تقريرى كه در اينجا از اجماع شد سازگار نمىباشد . * پاسخ شيخ به سؤال و اشكال مذكور چيست ؟ اين است كه : مراد از عبارت ( مخالفت معلوم النسب مضر به تحقق اجماع نيست ) در بيان مشهور اين نيست كه به نام اجماع ضرر نمىرساند ، بلكه مخالفت يك نفر هم در از بين بردن اجماع مصطلح كافى است ، بلكه مراد اين است كه به حجيت اتفاق نظر بقيه افراد ضرر نمىرساند ، چرا كه مناط حجيت را دارد . به عبارت ديگر : مراد از عبارت مذكور اين نيست كه به اجماع مصطلح ضرر نمىرساند ، بلكه غرض اين است كه به حجيت اجماع ضرر نمىرساند . * مراد از عبارت ( كما علم من فرض المحقّق الامام . . . ) چيست ؟ فرضى است از مرحوم محقق حلى به عنوان شاهد بر مطلب فوق ، مبنى بر اينكه : اگر امام يكى از دو نفر باشد قول آن دو نفر حجت است و لكن روشن است كه اتفاق دو نفر را اصطلاحا اجماع نمىگويند هرچند احيانا حجت باشد . * پس مراد از عبارت ( نعم : ظاهر كلمات جماعة يوهم تسميته اجماعا . . . ) چيست ؟ اين است كه : بله : ظاهر كلمات جماعتى ، موهم نامگذارى اين اتفاق نظر است ( در اصطلاح ) به اجماع ، چرا كه در مسأله‌اى ادعاى اجماع كرده و سپس از وجود مخالف اين‌طور عذر مىآورند كه وجود مخالف به ملاحظهء اينكه نسبش معلوم است مضر به تحقق اجماع نيست . اما تأمّل صادق گواه بر اين است كه غرض ايشان از اين اعتذار ، اعتذار در مقام قدح در حجيت است نه در تسميه اتفاق به اجماع .