الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )

8

رسائل شيخ انصارى ( فارسى )

* مستدلّى كه پيرامون يك موضوع ، در دو مقام بحث مىكند ممكن است چگونه مخالفينى داشته باشد ؟ دوگونه مخالفت ممكن است داشته باشد از جمله : 1 - كسانى كه ، اصل ثبوت و امكان ذاتى شىء را قبول ندارند . 2 - كسانى كه ، اصل ثبوت و امكان ذاتى شىء را قبول دارند ، لكن وقوع آن را در خارج قبول ندارند . * مراد از عبارت ( فاعلم انّ المعروف هو امكانه ) چيست ؟ اشاره به نظر شيخ است كه همچون مشهور مستدلين ، در حجت بودن ظنّ در دو مقام بحث نموده است . 1 - ابتدا از امكان ثبوتى آن بحث مىكند . چرا كه محالات عقلى از دايرهء بحث خارج است و لذا به دنبال اين است كه ثابت نمايد كه ممكن است موضوع بحث در خارج وجود داشته باشد . 2 - بعد از ثبوت موضوع ، به مقام دوم يعنى : عالم وقوع و اثبات مىپردازد . * مخالفين مقام اوّل در برابر شيخ چه كسانى هستند ؟ از ميان علماء اماميه ، ابن قبه و از ميان عامّه ، جبّائى . * مخالفين دوّم در برابر استدلال شيخ چه كسانى هستند ؟ جناب طبرسى ، ابن زهره ، ابن ادريس و سيد مرتضى . * با توجه به مسائل فوق در مرحلهء امكان و استحالهء تعبّد به ظنّ چه نظرياتى وجود دارد ؟ دو نظريه وجود دارد : 1 - نظر جناب ابن قبه ، 2 - نظر مشهور فقها و متكلّمين اماميه . * نظر جناب ابن قبه در رابطهء با امكان و استحالهء تعبّد به ظنّ چيست ؟ اين است كه : تعبّد به امارات ظنيّه تالى فاسد دارد و لذا شارع ، ما را ملزم به تعبّد در برابر آنها نمىكند . * پس مراد از عبارت ( و يظهر من الدليل المحلى . . . فى استحالة العمل بالخبر الواحد ) چيست ؟ اشاره به اين است كه ابن قبه سخن فوق را در رابطهء با ممنوعيّت عمل به خبر واحد گفته است اگرچه در دليل دومش در اثبات مدّعايش عام بوده و مطلق امارات ظنيّه اعم از خبر و اجماع منقول . . . . را شامل مىشود . * مراد از عبارت ( استدلّ على مذهبه بوجهين ) چيست ؟ اشاره است به دو وجهى كه ابن قبه در اثبات مدّعايش ( يعنى : عموم منع و كليّت استحاله ) به آنها استدلال نموده است .